Conceptakkoord Turkije en EU over vluchtelingencrisis

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan met Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie. Foto Olivier Hoslet EPA

Turkije is bereid vluchtelingen tegen te houden, als EU-lidstaten 3 miljard euro noodhulp op tafel leggen. De Europese Commissie heeft hierover donderdag met Ankara een conceptakkoord gesloten. Ook het versoepelen van Europese visa-vereisten voor Turken is onderdeel van de uitruil, zo valt in het nog vertrouwelijke document te lezen.

Over de deal is sinds gisteren onderhandeld door Frans Timmermans, de tweede man van de Commissie. Europese regeringsleiders kregen de tekst vanavond tijdens een top in Brussel toegestuurd. In Turkije zitten 2,2 miljoen Syrische vluchtelingen. De opvang daarvan heeft het land zelf al 7 miljard euro gekost.

EU-lidmaatschap

Turkije wil ook dat de onderhandelingen over EU-lidmaatschap nieuw leven wordt ingeblazen. Hoewel hier niet naar verwezen wordt in het conceptakkoord, hoort dit volgens ingewijden wel bij de deal. Dat is saillant: de onderhandelingen waren doodgebloed en veel EU-landen, waaronder Nederland, hebben er niet zoveel zin meer in. Een EU-diplomaat vergelijkt het met “slikken met dichtgeknepen neus”:

“Zonder de Turken gaan we deze crisis niet oplossen. En de Turken weten dat.”

Te weinig geld overgemaakt

EU-leiders moesten vandaag een tweede keer slikken, want de voortvarendheid waarmee de Commissie handelt staat in schril contrast met wat lidstaten doen. Woensdag bleek dat van de 500 miljoen euro die leiders in september toezegden om Jordanië, Libanon en Turkije te ontlasten nog maar 8 miljoen binnen is. Van de ruim 1000 extra mensen die nodig zijn om de Europese buitengrenzen te versterken, zijn er 130 geleverd. De spreiding binnen de EU van 160.000 vluchtelingen komt nauwelijks van de grond: tot nu toe zijn enkele tientallen geherhuisvest.

Zondag bezoekt de Duitse bondskanselier Merkel Turkije. Dat het paaien van Turkije topprioriteit is geworden, blijkt ook uit het besluit van de Commissie om de publicatie van haar jaarlijkse beoordeling van kandidaatlidstaten met een week uit te stellen. Het rapport over Turkije is naar verluidt erg kritisch, onder meer over de persvrijheid in het land.

Eerder werd Turkije een miljard geboden, maar dat kwam uit een potje dat al was gereserveerd voor het Turkse EU-lidmaatschap. Ankara wees dat af. Nu gaat het om 3 miljard aan ‘nieuw’ geld. Kati Piri (PvdA), Turkije-rapporteur in het Europarlement, juicht dat toe, maar vindt het zorgelijk dat het EU-lidmaatschap wordt vermengd met de migratiekwestie:

“De vluchtelingen hebben daar niks aan en het wekt de indruk van een politieke beloning voor Turkije.”