Wordt ‘dictator’ vriend van EU?

De EU wil sancties tegen Wit-Rusland intrekken, uit strategische overwegingen. Niet doen, zeggen critici.

De huidige en toekomstige Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko staat journalisten te woord. De EU-sancties tegen zijn land worden versoepeld, ook al constateerde OVSE „significante problemen” bij de verkiezingen van zondag. Maxim Malinovsky/AFP

Hij wordt nog altijd de laatste dictator van Europa genoemd. Aleksandr Loekasjenko, de president van Wit-Rusland, die volgens de officiële verkiezingsuitslag afgelopen weekend met een overweldigende meerderheid werd herkozen. Loekasjenko is al aan de macht sinds 1994. Vanwege het neerslaan van betogingen na de verkiezingen van 2010 stelde de EU sancties in tegen zijn regime. Maandagavond besloten de Europese ministers van Buitenlandse Zaken in principe dat die minimaal vier maanden kunnen worden opgeschort. Een definitief besluit volgt eind deze maand. Wordt de laatste dictator van Europa een vriend van de EU?

1. Welke sancties lopen er?

Het gaat in diplomatentermen om small sanctions. Daaronder vallen reisverboden naar de EU voor Loekasjenko, leden van zijn regime en hooggeplaatste functionarissen binnen aanverwante bedrijven. Ook zijn tegoeden van Wit-Russische diplomaten en bedrijven bevroren. In totaal gaat het om meer dan 200 personen en ondernemingen.

2. Waarom wil Europa de sancties opschorten?

De Franse minister voor Europese Zaken, Harlem Désir, wees er maandag op dat de verkiezingen afgelopen weekend zonder grote incidenten zijn verlopen. Ook liet Loekasjenko kort voor de verkiezingen politieke gevangenen vrij. Eerder hadden EU-diplomaten al gezegd dat Europa de sancties wilde heroverwegen als de verkiezingen in een „acceptabel klimaat” zouden verlopen.

3. Waren de verkiezingen dan eerlijk en democratisch?

Volgens verkiezingswaarnemers van de OVSE waren er „significante problemen”. Die zouden zich vooral hebben voorgedaan bij het tellen van de stemmen. Volgens de officiële verkiezingsuitslag ging 83,5 procent daarvan naar Loekasjenko. „Het is duidelijk dat Wit-Rusland nog een lange weg te gaan heeft bij het vervullen van zijn democratische verplichtingen”, zei Kent Härstedt, het hoofd van de OVSE-missie.

4. Wat is dan de reden voor opschorting van de sancties?

Het lijkt vooral een beloning voor de bemiddeling door Loekasjenko bij het tot stand brengen van een bestand in Oekraïne. In de Wit-Russische hoofdstad Minsk werd in februari het Minsk 2-akkoord gesloten tussen Oekraïne en de pro-Russische opstandelingen. Loekasjenko laveert al jaren tussen Europa en Rusland en raakte beducht voor de recente Russische expansiedrift. Hij weigerde de Russische annexatie van de Krim dan ook te erkennen. Oost-Europadeskundige Jan Marinus Wiersma van Instituut Clingendael noemt opschorting van de sancties „onbegrijpelijk opportunisme” van de EU. „Ik vind het nogal wat om hiermee te komen als er net weer oneerlijke verkiezingen zijn gehouden.”

Ook wil de EU de Wit-Russen steunen bij een meer onafhankelijke koers van Moskou.„Als we de deur naar Europa sluiten, zal de toekomst van Wit-Rusland maar één richting kennen en dat is Rusland”, zei de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Grzegorz Schetyna maandag.