Waarom kozen Russen acuut de tegenaanval?

Luttele uren voordat de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) op de vliegbasis Gilze-Rijen zijn rapport over de ramp met vlucht MH17 presenteerde, zetten de Russen al de tegenaanval in. Op een industriepark in Moskou presenteerde defensiebedrijf Almaz-Antey, de producent van het Boek-raketsysteem, een eigen versie van wat er op 17 juli 2014 gebeurde boven het oosten van Oekraïne. De belangrijkste conclusie: de raket kan niet uit Rusland gekomen zijn. „Ons onderzoek”, zei directeur Jan Novikov, „heeft de Nederlandse conclusies geheel weerlegd”.

Gistermiddag presenteerde OVV-voorzitter Tjibbe Joustra de resultaten van vijftien maanden onderzoek naar de crash met MH17. Het belangrijkste: het toestel van Malaysia Airlines is neergehaald met een Boek-raket vanaf territorium dat op dat moment in handen was van pro-Russische separatisten. Almaz-Antey probeerde die conclusies gisteren al te weerleggen – nog voordat de OVV ze in Nederland had kunnen presenteren. Het concern heeft inzage gehad in het werk van de Onderzoeksraad. En de wapenfabrikant heeft alles uit de kast getrokken om te laten zien dat het OVV-rapport niet kan kloppen. Vorige week liet het concern een Boek-raket ontploffen ter hoogte van de cockpit van een vliegtuig. Geen Boeing-777, maar een oude Iljoesjin-86. Op grond van deze live firing-test trokken de ingenieurs van Almaz-Antey „een belangrijke conclusie”. De raket die vlucht MH17 fataal is geworden, bevond zich op de dag van de ramp niet langer in de bewapening van de Russische strijdkrachten.

Bij de test gebruikten de Russen een springkop van het type 9N314M, die werd ontwikkeld bij een verbeterde versie van de Boek-raket, 9M38M1. Deze springkop bevat fragmentatiedeeltjes in de vorm van een zandloper. Deze laten karakteristieke inslagen in de romp achter, zo zei de hoofdingenieur bij de presentatie: „Inslagen in de vorm van een vlinder, die ook hadden moeten worden aangetroffen in de romp van de Boeing-777.”

De Russen – die de wrakstukken van MH17 hebben mogen inspecteren – hebben zulke inslagen niet aangetroffen. En dus moet de raket volgens Almaz-Antey van een ouder type zijn geweest: een 9M38. De fragmentatiedelen in die raket zijn vierkant, niet zandloperachtig.

Op de persconferentie vertelde directeur Novikov dat de 9M38 al sinds 1986 niet meer in Rusland wordt geproduceerd. De uiterste houdbaarheid van de raket, vertelde hij, bedraagt 25 jaar. „Conform de veiligheidsnormen zijn de raketten daarna uit de bewapening genomen”, aldus Novikov.

De argumenten van de Russen werden binnen enkele uren ontkracht door het rapport van de Onderzoeksraad. Daarin staat dat in de lichamen van de bemanning van MH17 een groot aantal metalen deeltjes is aangetroffen – waaronder zandlopervormige. De OVV weerlegde ook de stelling van Almaz-Antey dat de raket niet recht van voren is komen aanvliegen, maar van rechtsonder.

De OVV heeft precies kunnen vaststellen waar de raket ontplofte, door te kijken naar de minieme verschillen tussen wat de verschillende microfoons van de voice recorder in de cockpit van het toestel hebben geregistreerd. Daar sprak Almaz-Antey gisteren met geen woord over.

Op de persconferentie van Almaz-Antey ontweek Novikov volgens de Russische nieuwssite RBK het antwoord op vragen naar het onderzoek van het Russische federale recherchecomité. Dat onderzoekt of vlucht MH17 is neergehaald door een straaljager van de Oekraïense luchtmacht, een versie van de gebeurtenissen die de Russen kort na de crash al presenteerden. Volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid is dit scenario uitgesloten.

Of het onderzoek van Almaz-Antey onafhankelijk is, is de vraag. In het afgelopen jaar hebben verschillende verklaringen voor de crash de ronde gedaan, en vaak leek de Russische overheid daarin de hand te hebben gehad.