Oranje moet helemaal opnieuw beginnen

De nationale ploeg mist voor het eerst sinds 1984 een EK. Een drama, vooral omdat er extra landen mogen meedoen, volgend jaar in Frankrijk.

Robin van Persie zet Tsjechië met een eigen doelpunt op 0-3. Met Klaas-Jan Huntelaar bracht hij de eindstand nog op 2-3. Foto Andre Weening/ORANGE PICTURES

In de moderne geschiedenis van het Nederlandse voetbal was het nooit zo beroerd. Zoveel ergernis en drama, verpakt in een kwalificatiereeks die de boeken in gaat als de meest dramatische prestatie van het Nederlands elftal in de afgelopen decennia. De ploeg ontbreekt voor het eerst sinds 1984 op een EK. Zelfs nu er geen 16 maar 24 landen deelnemen.

Schaamte en teleurstelling overheersten in de Arena. Directeur betaald voetbal Bert van Oostveen: „We hebben geen seconde aanspraak gemaakt op het EK.” Spits Klaas-Jan Huntelaar: „Het feit dat er extra landen meedoen, maakt het nog dramatischer.” Controleur Daley Blind: „Het zat eraan te komen, maar je wilde het niet geloven.”

Haast niemand wilde dat. Het rouwproces was al ingetreden voor de thuiswedstrijd tegen Tsjechië, maar op het moment zelf was het even pijnlijk als onwerkelijk toen de Hollandse School daadwerkelijk ten grave werd gedragen.

Ze verloren niet eens op een waardige manier

Niet eens op waardige wijze. De ploeg die hoopte op een misstap van Turkije, kwam zelfs op een 3-0 achterstand, voordat het terugkwam tot 2-3. Tsjechië was al geplaatst voor het EK, maar voetbalde met de energie, klasse en het rendement dat het publiek van Oranje had willen zien. Zag hoe kersvers international Virgil van Dijk twee keer achter elkaar mistastte, bij de 0-1 en 0-2. Gefopt als een beginner.

Zijn handelen was symbool voor de staat van dit elftal. Een nationale ploeg die alleen de volle punten haalt tegen Letland en Kazachstan, en een keer gelijkspeelt tegen Turkije, is te licht voor de top van Europa. Zelfs als die top tegenwoordig uit 24 landen bestaat en landen als Wales, Albanië en Noord-Ierland wel deelnemen aan Euro 2016 in Frankrijk. „We hebben één punt gehaald tegen de bovenste drie ploegen”, zegt Huntelaar. „Dan is het toch een kwaliteitskwestie.”

Hij behoort met zijn 32 jaar tot de routiniers van Oranje, met Wesley Sneijder (31), Robin van Persie (32) en Arjen Robben (31). Vraag is of zij na gisteravond nog een rol van betekenis zullen spelen in de nationale ploeg. Ze zijn zeker niet opgebrand, zoals ze ook maar deels schuldig zijn aan dit echec, maar het eerstvolgende toernooi waarop ze mogelijk in actie kunnen komen is pas het WK van 2018, in de nadagen van hun carrière.

Oranje moet gerenoveerd worden

Als de ploeg volgens KNVB-directeur Van Oostveen gerenoveerd moet worden, zoals hij gisteren zei, dan is het onlogisch dat alle oude bouwstenen worden hergebruikt. Hooguit enkele. Zelf gaven spelers geen uitsluitsel. Huntelaar heeft zover nog niet gedacht, Van Persie is niet van plan om zelf te bedanken en Wesley Sneijder gaat door tot hij erbij neervalt. Robben zat thuis in München. De man die Oranje zo goed kon gebruiken, is nog altijd geblesseerd.

De laatste keer dat Oranje een EK miste was in 1984. Toen voelden spelers zich bedonderd na de onmogelijke 12-1 overwinning van Spanje op Malta, maar nu is louter zelfkritiek op zijn plek. In de spiegel kijken en zien dat het heilige vuur ontbrak en een bondscoachwissel geen soelaas bood. Danny Blind of Guus Hiddink, het bleek om het even. Ook Blind worstelde met blunderende spelers, blessures en een gebrek aan oplossingen. In elk van zijn vier duels stelde hij andere spelers op. Soms gedwongen, maar het had ook wat weg van paniekvoetbal. De ene keer Huntelaar, dan weer Van Persie en weer andersom. Gisteren kwam Van Persie er na veertig minuten in als extra spits. Hij scoorde, maar in zijn eigen doel. Pas later, toen het er niet meer toe deed, bracht hij Oranje terug tot 2-3.

Oud-internationals blijven het zeggen: Oranje ontbeert killersmentaliteit. De hartstocht waarmee aanmerkelijk minder goede elftallen ons weten te verslaan. Omdat zij wel een team zijn. Aristoteles stelde ooit dat het geheel meer is dan de som der delen. Zo werkt het wel bij andere teams, waarin spelers elkaar versterken, maar niet in Oranje. De bondscoach zal moeten beseffen dat de beste elf spelers niet altijd het beste team vormen. Helemaal als jonge internationals zich nu al gedragen als vedettes.

Blind blijft aan

Nadeel is dat Blind geen trainer lijkt die dat heilige vuur kan aanwakkeren bij zijn spelers. Zoals autoritaire leiders als Louis van Gaal en Alex Ferguson, bij wie spelers nimmer verzaken. Blind komt over als een milde man, van wie je je afvraagt hoeveel ontzag hij opwekt na zijn ene jaar als hoofdtrainer bij Ajax. Niettemin blijft hij aan. Volgens Van Oostveen is hij de geschikte man om te bouwen aan een nieuw Oranje. Het zijn de woorden van een directeur die liefst drie bondscoaches aanstelde tot en met het EK 2016. Twee zijn er weg, maar het geeft wel aan dat de KNVB inschattingsfouten heeft gemaakt. Het zou ook logisch zijn dat de KNVB openstaat voor de wens van Coaches Betaald Voetbal. De trainers willen dat de KNVB een technisch directeur aanstelt, zodat de bondscoach niet alleen hoeft te sparren met ambtelijke bestuurders. Meer voetbalkennis: in deze crisistijd absoluut een pre.