Verleiders of misleiders?

Vijf uitspraken van De Verleiders over de Bank for International Settlements in Bazel gecheckt.

Scènes uit Door de bank genomen van De Verleiders
De Verleiders maken activistisch theater. Meer dan 90.000 bezoekers trokken ze het afgelopen jaar met hun voorstelling Door de bank genomen. Schrijver George van Houts gaf het stuk vorm als een aanklacht tegen het huidige bancaire systeem: het houdt het midden tussen een hoorcollege en een aaneenschakeling van sketches. Publiek wordt opgeroepen in opstand te komen, en er kwam ook een burgerinitiatief uit voort. ‘Ons Geld’ werd door ruim 120.000 mensen ondertekend. Vandaag wordt het initiatief in de Tweede Kamer besproken in een hoorzitting van de vaste commissie Financiën. NRC controleerde een aantal stellingen uit de toneeltekst.
 

Volg hier tot 12.30 uur het live debat in de Tweede Kamer.

‘Er staat in Bazel, Zwitserland, een kantoorkolos, een ronde toren van staal, steen, beton en glas. De BIS Bank, de Bank for International Settlements. Weleens van gehoord? Nee, hè?” Aan het woord is het personage van Pierre Bokma in De Verleiders. Deze BIS is volgens hem zo’n beetje de zetel van het kwaad. „De BIS Bank is het ongecontroleerde, monopolistische, ultra-elitaire machtscentrum in deze wereld.”

Er worden in het stuk nogal wat beweringen gedaan over deze Bank for International Settlements. Wat klopt daar van?

1 De BIS Bank en haar medewerkers en al haar documenten genieten volledige juridische immuniteit en vallen onder geen enkele jurisdictie.

De juridische status van de BIS in Zwitserland werd in 1987 geformaliseerd. De BIS verkreeg daarbij inderdaad verregaande immuniteit. Die houdt in: medewerkers zijn voor het Zwitsers recht niet aansprakelijk voor claims met betrekking tot hun werkzaamheden bij BIS. De Zwitserse overheid kan niet eisen documenten in te zien en kan publicatie niet verbieden.

Overigens geldt dit soort immuniteit in principe voor de meeste internationale organisaties, waaronder de Verenigde Naties, wereldgezondheidsorganisatie WHO en het Internationaal Strafhof. Het idee daarachter is dat het gastland geen druk kan uitoefenen op het reilen en zeilen van zo’n onafhankelijke organisatie. Let op: het gaat hier niet om „volledige immuniteit”, zoals bijvoorbeeld diplomaten die genieten. Als een BIS-medewerker in zijn gastland een misdrijf begaat zal hij, in tegenstelling tot bijvoorbeeld een ambassadeur, de normale Zwitserse rechtsgang ingaan. De stelling is dus half waar.

2 Alles wat banken doen en laten wordt gecontroleerd en aangestuurd vanuit de BIS Bank. Ze regelt zelfs hun straffen en beperkende maatregelen. Wij denken dat de politiek ze die oplegt. Nee, helaas, dat doet de BIS Bank.

Tijd om te kijken wat de BIS eigenlijk dóét. In eerste instantie is de BIS het overlegorgaan van de centrale banken van verschillende landen. De BIS heeft geen wetgevende of controlerende macht en kan géén straffen of beperkende maatregelen opleggen.

Wat de BIS wel doet, is aanbevelingen formuleren voor internationale wetgeving. Echter, voordat die in werking treden moeten ze eerst door democratische instituten worden bekrachtigd. In het geval van Nederland gaat dat zo: de BIS stelt een maatregel voor, het Europees Parlement bespreekt dat en stelt een richtlijn op die vervolgens door de Tweede Kamer kan worden aangenomen. Vervolgens zijn de Europese Centrale Bank en De Nederlandsche Bank (DNB) verantwoordelijk voor de naleving van die richtlijn en voor sanctionering, niet de BIS.

Vergis je niet, in dit proces schuilt wel degelijk de macht van de BIS: haar aanbevelingen worden in de regel overgenomen en geven zo uiteindelijk nationale wetgeving vorm. Maar ze moeten wel degelijk door de politiek worden aangenomen. De stelling is dus onwaar.

3 De BIS Bank wordt door geen enkel democratisch instituut gecontroleerd.

Het hoogste orgaan van de BIS is de raad van gouverneurs, die bestaat uit de presidenten van centrale banken. Bij ons is dat Klaas Knot. Daaronder valt een dagelijks bestuur. Het klopt dat daar geen democratisch verkozen controlemacht boven hangt. Dit geldt overigens niet alleen voor de BIS, maar ook bijvoorbeeld voor de DNB. Die opereert onafhankelijk en kan dus niet vanwege monetair beleid door de politiek op het matje geroepen worden. Dat is zelfs een voorwaarde voor het Europese Stelsel van Centrale Banken: om onafhankelijk hun taak te verrichten mogen centrale banken niet onderhevig zijn aan politieke druk. Hoe dan ook, van directe ‘democratische controle’ is inderdaad geen sprake. Zoals econoom Dirk Schoenmaker van de VU het formuleert: „Er bestaat nu eenmaal geen wereldregering.” De stelling is waar.

4 De BIS Bank heeft een eigen politiedienst.

De BIS beschikt over een eigen beveiligingsapparaat. In de overeenkomst met Zwitserland is geregeld dat de BIS die zelf mag coördineren – net zoals nagenoeg elk ander groot kantoorgebouw ter wereld. Maar dat betekent niet dat de beveiliging van de BIS-bank het mandaat heeft om iemand te arresteren of op te sporen, of geweld te gebruiken, zoals een politiedienst dat heeft. Het gaat hier om bewaking en ordehandhaving. Als de bankpresidenten in Bazel komen vergaderen is de Zwitserse politie verantwoordelijk voor de beveiliging, geen ‘eigen politiedienst’ – want die is er niet. De stelling is onwaar.

5 Van wie is de BIS Bank? Wie zijn haar aandeelhouders? Dat is 0,1 procent van de wereldbevolking. Een web van allerrijksten. Onder wie de al eerder genoemde Rothschilds, de Rockefellers, de Warburgs.

Aandeelhouders van de BIS zijn de centrale banken van de aangesloten landen. DNB is dus ook aandeelhouder. Maar een elite van Rothschilds, Rockefellers en Warburgs? Nee. De BIS is niet in private handen. De stelling is dus onwaar.