Mag zelf sturen straks niet meer?

Studio NRC

Zelfrijdende auto’s botsen met allerlei wetten. Dat blijkt uit het rapport Chauffeur aan het stuur? dat het Kennisinstituut Mobiliteitsbeleid (KiM), onderdeel van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, vandaag publiceert.

Misschien wel het meest prangende probleem: wie is er aansprakelijk als een zelfrijdende auto crasht? Fabrikant, programmeur, inzittende? “Daar is nog geen goede oplossing voor”, zegt George Gelauff, directeur van het KiM. Voorlopig is de bestuurder nog aansprakelijk.

En de aansprakelijkheid is nog maar het begin van de wetgeving die vernieuwd moet worden. De onderzoekers schetsen in het KiM-rapport vier toekomstscenario’s voor de zelfrijdende auto. In het meest geavanceerde scenario zou het volgens de onderzoekers realistisch zijn dat zelf sturen en gas geven op een gegeven moment verboden wordt voor automobilisten: “Dat wordt dan te onveilig”, zegt Gelauff. Uit de eerste experimenten met zelfrijdende auto’s blijkt namelijk dat die veiliger rijden dan mensen. “Een verbod op menselijke besturing gaat wel erg ver, en is ook volledig afhankelijk van de maatschappelijke acceptatie.”

Dit zijn de vier scenario’s:

Veel knelpunten

Het rapport legt allerlei knelpunten bloot voor de komst van de zelfrijdende auto. Van wegbeheer tot openbaar vervoer, van parkeren tot ruimtelijke ontwikkeling. Auto’s rijden na het afzetten van de ene passagier door naar de volgende en hebben dus geen parkeerplaats nodig in de binnenstad; wat moeten gemeentes dan doen met al die ongebruikte parkeerplaatsen? Zijn bussen en trams nog nodig als zelfrijdende auto’s ons op afroep van deur tot deur brengen? Kunnen communicatienetwerken de hoeveelheid dataverkeer die de auto’s genereren wel aan?

Het rapport roept veel vragen op en geeft nog weinig antwoorden. Gelauff: “Het is een eerste verkenning, een schets.” Op zich zijn veel van de knelpunten al langer bekend, zegt hoogleraar Maarten Steinbuch van de TU Eindhoven, die veel onderzoek doet naar zelfrijdende auto’s.

“Maar het is voor het eerst dat het op zo’n manier is gecombineerd. Het is belangrijk om er nu over na te denken, want de technologie ontwikkelt zich veel sneller dan we een paar jaar geleden dachten.”

Internationale verdragen aanpassen

Minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur, VVD) wil internationale verdragen laten aanpassen om zelfrijdende auto’s makkelijker de weg op te kunnen laten. Dat wordt een van de prioriteiten tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap in 2016. Ook werkt haar ministerie aan vraagstukken als de aansprakelijkheid bij ongelukken, regels over afstand houden en over verkeersdata en privacy. In de tussentijd wil het ministerie al wel ruimte voor experimenten, om in de praktijk te leren hoe het gaat en waar regels anders moeten.

Het KiM doet geen concrete voorspelling over het moment waarop de scenario’s werkelijkheid kunnen worden. Terwijl dat toch wel nodig lijkt voordat wetten worden aangepast. “Dat is onderwerp van een volgende studie”, zegt Gelauff. Andere bedrijven en onderzoeksinstellingen hebben wel voorspellingen gedaan. Het jaartal waarin auto’s zichzelf massaal rondrijden, verschilt daarin van ‘vanaf 2020’ (Tesla) tot ‘rond 2035’ (adviesbureau McKinsey). Hoogleraar Steinbuch denkt dat McKinsey te conservatief is: “Vanaf 2025 heb je echt al wel autonome vervoerssystemen, zeker in steden.”

Wanneer komt de zelfrijdende auto?

Dat dit soort vragen in elk geval geen al te verre toekomstmuziek is, blijkt uit een aankondiging van Tesla. Vanaf morgen stuurt die fabrikant draadloos een update naar zijn Model S-auto’s, waardoor die op de snelweg zelf hun baan kunnen houden. De RDW overlegt nog met Tesla of dat ook hier in Nederland mag.