Kunnen de nabestaanden dankzij dit rapport het hoofdstuk afsluiten?

‘Blij ben ik niet natuurlijk, maar wel gerustgesteld. De mensen in het vliegtuig hebben niet geleden”, zegt Dennis Schouten, vice-voorzitter van de stichting vliegramp MH17. Hij verloor zijn zwager en diens vriendin tijdens de ramp. „Dat was een vraag die veel nabestaanden hoog op hun verlanglijstje hadden staan”, zegt hij.

Gistermorgen presenteerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid in Den Haag het rapport van het onderzoek naar de toedracht van de crash van vlucht MH17. Alle 298 inzittenden kwamen daarbij om het leven.

Om elf uur bracht voorzitter Tjibbe Joustra tijdens een besloten bijeenkomst de nabestaanden van de slachtoffers op de hoogte van de bevindingen van de Onderzoeksraad. Evert van Zijtveld is bestuurslid van de stichting vliegramp MH17. Ook voor hem was het een opluchting te vernemen dat zijn zoon, dochter en schoonouders niets of weinig hebben meegekregen van de raketinslag. Hij is bestuurslid van de stichting vliegramp MH17. „Nu kunnen we dat deel afsluiten”, zegt hij.

De toespraak voor de VN van toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Timmermans, waarin hij zich afvroeg of de passagiers elkaars hand hadden vastgehouden en elkaar in de ogen hadden gekeken, heeft ons, hoe mooi ook, met veel vragen laten zitten, zegt Piet Ploeg. Zijn broer zat in het vliegtuig.

En toen kwam Timmermans ook nog met het verhaal over de passagier met het zuurstofmasker. Dat verhaal had Timmermans verteld in tv-programma Pauw. Hij zei toen dat er een passagier van de MH17 was gevonden met een „zuurstofkapje op zijn mond”. „Die heeft dus de tijd gehad om dat te doen” zei Timmermans daar.

Als je zoiets hoort, zegt Ploeg, „dan haal je je toch van alles in je hoofd. Ik ben opgelucht dat het allemaal heel snel is gegaan. Er zijn ook geen bewijzen gevonden op mobiele telefoons of zo – bijvoorbeeld een afscheidsboodschap – dat mensen langer hebben geleefd.”

Animatiefilmpje was pijnlijk

De meeste nabestaanden kijken tevreden terug op de bijeenkomst, al is het toch ook weer pijnlijk om weer zo direct met de ramp geconfronteerd te worden, vertellen ze. Vooral het moment dat ze een animatiefilmpje te zien kregen van de raketinslag, was heftig. De cockpit brak af, en het staartgedeelte. Het vliegtuig viel in drie delen uiteen. De romp kwam met de vleugels omgekeerd op de grond terecht. „Ik heb talloze filmpjes op internet bekeken”, zegt Evert van Zijtveld. „En toch ga je dan weer even terug naar dag één.”

Het was dus een Boek-raket van Russische makelij, zo bleek ook op de bijeenkomst. Je kun zeggen dat het voor de nabestaanden niet uitmaakt, zegt Van Zijtveld. „Dood is dood. Ik zou maar één ding willen: terugdraaien wat er is gebeurd. Maar dat kan niet, en de feiten helpen bij het verwerkingsproces.” We hadden natuurlijk al verwacht dat het een Boek-raket was, beaamt Dennis Schouten. „Daar hoef je geen hooggeleerde professor voor te zijn. Maar nu staat het onomstotelijk vast.”

Dat Tjibbe Joustra zo helder zei dat Oekraïne het luchtruim had moeten sluiten, viel de nabestaanden op. Hij hield duidelijk Oekraïne verantwoordelijk voor het niet sluiten, zegt Piet Ploeg. „Dat hadden ze moeten doen. Het was veel te gevaarlijk om daar te vliegen. Dat is een pittige conclusie.”

De vraag naar de identiteit van de dader(s), bleef onbeantwoord. Dat was voorzien. De schuldvraag komt aan de orde in het justitieel onderzoek van het zogenoemde Joint Investigation Team (JIT) onder voorzitterschap van Nederland. Voor nabestaanden is dat de allerbelangrijkste vraag die nog openstaat: wie heeft het gedaan.

„We willen dat de daders worden opgespoord en berecht”, zegt Evert van Zijtveld. „Het zou echt een schande zijn als dat niet zou lukken.”