Is het een goed onderzoek?

Formeel, ingehouden, hier en daar heel technisch en gedetailleerd. Maar vooral ook: glashelder en niet vrijblijvend. Wie het hoofdrapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft doorgewerkt zal deze kwalificaties durven gebruiken. Was het rapport van de eerste bevindingen dat de OVV in september 2014 uitbracht nog een vat vol wolligheid, nu worden man en paard genoemd: vlucht MH17 is door een Boek-raket neergehaald. Om precies te zijn: door een raket van het type 9M39 met een springkop van het type 9N314M. Uit simulaties, zelfs Russische simulaties, komt naar voren dat hij waarschijnlijk is afgevuurd vanuit een gebied ten zuiden van Snizhne. Die plek was al één dag na de ramp als de meest waarschijnlijke aangewezen.

Stapje voor stapje voert de OVV ons via vele pagina’s naar deze conclusie. Eerst de secure waarnemingen. Dan de analyse. Ten slotte de conclusie. De energierijke deeltjes die een jaar geleden genoemd werden blijken nu, zoals iedereen al dacht, te hebben bestaan uit de fragmenten van de ‘fragmentatiemantel’ die een essentieel onderdeel is van een Boek-springkop. Zo’n springkop is een vaatje kruit met een dubbel uitgevoerde wand die uit losse stukjes staal is samengesteld. Ontploft de springstof dan wordt een wolk stalen deeltjes verspreid. Doorslaggevend is dat een deel van de fragmenten de vorm heeft van een zandloper of vlinderstrikje. Dat is de vingerafdruk van de 9N314M-springkop. Op zijn beurt is die springkop maar in twee typen Boek-raket gemonteerd. Boek-fabrikant Almaz-Antey heeft dat bekend gemaakt.

Delen, zelfs grote delen, van de bewuste Boek-raket blijken nota bene tussen de wrakstukken te zijn teruggevonden. In feite had de Raad het hierbij kunnen laten: case closed, oorzaak van de ramp gevonden. Maar men besloot tot maximale onderbouwing van de conclusies. In simulaties is onderzocht of een ontploffende 9N314M-kop wel echt de schade kan toebrengen die is waargenomen. Dat blijkt het geval als de raket op drie meter van de cockpit detoneert. De vier microfoons in de cockpit van de Boeing hebben de klap van de explosie in de laatste milliseconden van hun bestaan geregistreerd, een verrassend nieuw feit.

En er zijn meer opvallende details: binnen de wrakstukken zijn metalen fragmenten gevonden met typische Boek-verf erop. Op de huid van de Boeing zijn resten springstof gevonden. Alles klopt, of bijna alles. Er worden ook wat tegenvallers vermeld: de AWACS-vliegtuigen die boven Polen en Roemenië vlogen, hebben niets kunnen waarnemen. Op de radarbeelden van de luchtverkeersleiding is de aanstormende Boek-raket niet gezien. Wel is op de Russische radar het uiteenvallen van de Boeing waargenomen.

Maar niet volledig

Is het OVV-rapport volledig? Nee. De Raad zwijgt over de Amerikaanse satellieten die de lancering van de Boekraket zo overtuigend zouden hebben waargenomen. We krijgen niet te horen of de elektronische communicatie tussen raket en lanceerinstallatie is onderschept (zoals is beweerd). Het vermaarde rookspoor dat vanuit Torez is gefotografeerd blijft onbesproken. Geen woord over de uitkomsten van de bodemanalyses in het vermoedelijke lanceergebied. Kennelijk moest de OVV op voldoende afstand blijven van het lopende justitieel onderzoek, maar waar de scheiding precies lag, blijft onduidelijk.

En eigenlijk helpt het rapport, zoals het is gepresenteerd, ons ook niet verder met de schuldvraag. De beschreven springkop was zowel aan Russische als Oekraïense zijde in gebruik. De fatale Boek-raket kan uit Rusland zijn aangevoerd, door de rebellen zijn buitgemaakt of door het Oekraïense leger zijn ingezet. Want volstrekte zekerheid over het aannemelijk lanceergebied is er nog steeds niet. Het Nederlandse NLR reconstrueerde een afvuurgebied dat zó groot is dat er ook terrein onder valt dat niet door rebellen was bezet.

Eén ding weten we nu zeker: vlucht MH17 is niet met het boordkanon van een Oekraïense Su-25 neergeschoten. Anders dan de Russen altijd hebben volgehouden was er op het moment van de crash in de wijde omtrek geen militair vliegtuig te bekennen. Weer een Russische leugen weerlegd. Maar dat is het keurige van het rapport: zonder woord van triomf.