In Syrië dreigt een toevallige proxy-oorlog

Amerika levert extra wapens aan rebellen die vechten tegen Assad. Rusland vecht aan de zijde van Assad. Twee grootmachten tegenover elkaar: net als in de jaren tachtig in Afghanistan.

Rebellen van Ahrar al-Sham in Idlib onlangs bij voorbereidingen voor beschietingen van het Syrische leger.

Een Syrische rebel in camouflagebroek, petje nonchalant achterstevoren, staat wijdbeens achter een verdedigingswal. Hij lanceert een Amerikaanse antitankraket in de richting van een Syrische tank. Na lancering blijft hij de raket nauwlettend volgen, want die kan in de lucht worden bijgestuurd. Als de raket seconden later doel treft, klinkt er uit tientallen kelen een luid ‘Allahu Akbar’.

Syrische rebellen hebben voor het eerst grote aantallen Amerikaanse TOW-antitankraketten ontvangen, zo meldt The Washington Post. De raketten spelen een belangrijke rol bij het offensief dat het Syrische leger vorige week met Russische luchtsteun lanceerde in de provincies Hama en Homs. De afgelopen dagen zijn er tientallen video’s op YouTube gezet die tonen hoe rebellen Amerikaanse raketten afvuren op tanks en pantservoertuigen van Russische makelij.

Amerikaanse media schetsen nu een doembeeld van een proxyoorlog tussen de Verenigde Staten en Rusland – ook al zegt president Obama dit koste wat kost te willen voorkomen. Ze trekken de vergelijking met de oorlog in Afghanistan in de jaren tachtig, toen de VS de mujahedeen bewapenden tegen de Sovjetbezetting. Uit die episode kwam, iets later, Al-Qaeda voort.

De TOW’s zijn in die vergelijking de Stinger-luchtdoelraketten waarmee de mujahedeen destijds Russische helikopters uit de lucht schoten. Het verschil is dat de proxyoorlog in Afghanistan een bewuste strategie was tegen de Sovjet-Unie. In Syrië is het eerder een toevallige dan een bewuste proxyoorlog, zegt Jeff White van het Washington Institute for Near East Poliy in The Washington Post.

De Assad-temmer

De TOW’s zijn niet geleverd als reactie op de Russische interventie. Ze doken twee jaar geleden voor het eerst in Syrië op, via een geheim CIA-programma met als doel gematigde rebellen te steunen in hun strijd tegen president Assad. De TOW’s komen voornamelijk uit Saoedi-Arabië, dat twee jaar geleden 13.795 van die wapens kocht . Ze worden via Turkije naar Syrië gestuurd, met goedkeuring van de CIA.

Mede dankzij de antitankraketten hebben de rebellen het regime in het noordwesten in het defensief gedrongen. Het is zo’n succesvol wapen dat de rebellen het liefkozend de ‘Assad-temmer’ noemen, een toespeling op de naam van de president, die ‘leeuw’ betekent in het Arabisch. Volgens analisten zijn de leveranties sinds de Russische interventie opgevoerd.

De wapenleveranties van de CIA stroken niet met het beeld dat de Amerikaanse regering schetst van haar betrokkenheid bij de oorlog in Syrië. President Obama krijgt liever de kritiek dat hij te weinig doet dan te veel. Het Pentagon heeft zijn inspanningen om Syrische rebellen te trainen vorige week stopgezet. Voor het project was 500 miljoen dollar uitgetrokken, maar liep uit op een fiasco.

„Vanaf het begin was ik al sceptisch over het idee dat we een effectief proxyleger konden creëren in Syrië”, zei Obama dit weekend in het tv-programma 60 Minutes. De VS stelden als voorwaarde dat de rebellen zich zouden concentreren op de strijd tegen Islamitische Staat (IS) en Assad links zouden laten liggen. Obama: „Zolang Assad nog aan de macht is, is het moeilijk deze mensen zover te krijgen dat ze zich alleen op IS richten.”

Toch zijn de VS zeker niet uitgespeeld. Obama noemde niet dat in het zuiden van Syrië grote groepen rebellen door de CIA zijn ondersteund. Volgens een recente onthulling in The Washington Post gaat het om circa 10.000 rebellen, die sinds 2013 in Jordanië zijn getraind en van wapens zijn voorzien. Ze vechten voornamelijk tegen het regime. Dit project heeft tot nu toe 1 miljard dollar gekost. Vanwege de hoge kosten wordt de roep in het Congres sterker om het stop te zetten.

Tevens proberen de VS invloed uit te oefenen op die andere oorlog die wordt uitgevochten in Syrië, tegen IS. Zondag dropten Amerikaanse vliegtuigen honderd pallets met munitie, lichte wapens en granaten in het noordoosten van Syrië. De wapens zijn bedoeld voor kleine groepen Syrische rebellen die samenwerken met de Syrische Koerden tegen IS.

Deze nieuwe alliantie moet druk gaan zetten op Raqqa, de hoofdstad van het kalifaat. Maar de Koerden worden sterk gewantrouwd in de Arabische delen van Syrië. Uit een rapport dat Amnesty dinsdag publiceerde blijkt dat Koerdische troepen duizenden burgers hebben verjaagd uit dorpen die ze veroverden op IS. Soms werden hele dorpen platgebrand. Zo blijkt opnieuw dat de VS nauwelijks betrouwbare bondgenoten heeft in Syrië.