Vragen die vandaag antwoord krijgen

De Onderzoeksraad voor Veiligheid komt vandaag met het MH17-rapport. Op welke vragen geeft de raad antwoord?

Onderzoekers in het Oost-Oekraïense Donetsk met brokstukken van de MH17.

Vandaag, bijna vijftien maanden na de ramp met vlucht MH17, verschijnt het definitieve rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar de toedracht van de crash op 17 juli 2014 boven oostelijk Oekraïne, waarbij alle 298 inzittenden om het leven kwamen. Vanochtend worden in Den Haag eerst de nabestaanden geïnformeerd en later vandaag licht voorzitter Tjibbe Joustra van de onderzoeksraad de media in op luchtmachtbasis Gilze-Rijen, waar ook een reconstructie van het toestel van Malaysia Airlines te zien is, namelijk een deel van de cockpit en de businessclass. Het onderzoek moet antwoord geven op de volgende vragen.

1. Wat is de toedracht van de crash?

Daarover is sinds de ramp veel en uitvoerig gespeculeerd. Al kort na de ramp werd verondersteld dat het toestel door een Boek-raketinstallatie was neergehaald, en nog steeds is dat de meest voor de hand liggende oorzaak. Het toestel vloog boven het oosten van Oekraïne, waar een gewapend conflict gaande was tussen het Oekraïense leger en pro-Russische separatisten. De raket zou zijn gelanceerd vanaf een tarweveld ten zuiden van de plaats Snizjne tussen het dorp Pervomajske en het gehucht Rode Oktober. Zeker is dat niet. Op de vraag wie de Boek-raket hebben afgevuurd, geeft het rapport waarschijnlijk geen antwoord. De schuldvraag komt aan de orde in het justitieel onderzoek van het zogenoemde Joint Investigation Team (JIT) onder voorzitterschap van Nederland. De meest gangbare theorie is dat pro-Russische separatisten het toestel bij vergissing hebben neergeschoten met een Boek-raket, die kort daarvoor uit Rusland was getransporteerd. Op afronding van dat strafrechtelijk onderzoek is nog geen zicht, zo laat justitie weten.

2. Waarom vloog het toestel daar? Is het risico vooraf geanalyseerd?

Veel mensen, onder wie nabestaanden, zijn verontwaardigd dat het toestel een route vloog die achteraf bezien volkomen onveilig was. Sommige nabestaanden willen daarvoor zelfs Nederland of de vliegtuigmaatschappij aansprakelijk stellen. Er komt vandaag antwoord op de vraag naar de rol van de Nederlandse veiligheidsdiensten AIVD en MIVD bij besluitvorming rondom veiligheid van vliegroutes. De vraag is of veiligheidsdiensten alles weten, en of ze die kennis delen met andere landen of vliegmaatschappijen. Boven conflictgebieden wordt nog altijd gevlogen, in de veronderstelling dat internationaal commercieel luchtverkeer geen doelwit is, en bovendien te hoog vliegt om risico’s te lopen.

3.Waarom was kort na de ramp niet meteen duidelijk wie in het toestel zaten?

Het rapport van vandaag moet ook antwoord geven op de vraag waarom de passagierslijsten van vlucht MH17, een reguliere lijndienst tussen Amsterdam en Kuala Lumpur, niet meteen beschikbaar waren. Veel nabestaanden hebben in de eerste uren na de crash zelf de conclusie getrokken dat hun geliefden waren omgekomen, maar kregen daarvan pas veel later de officiële bevestiging. Hoe kan dat?

4. Wat hebben de slachtoffers gemerkt van de crash?

Na de ramp is veelvuldig verzekerd dat bij een crash als deze, de passagiers vermoedelijk onmiddellijk na de crash het bewustzijn hebben verloren, onder meer door het plotseling wegvallen van de druk in het toestel. Helemaal zeker is dat niet. Toenmalig minister Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) refereerde in een geroemde speech bij de Verenigde Naties aan de mogelijke angst van de passagiers in de laatste seconden van hun leven. Wellicht heeft een aantal slachtoffers de val van het toestel toch bewust meegemaakt, een veronderstelling die de minister voedde door later op televisie te verklaren dat een van de slachtoffers was aangetroffen met een mondkapje om.