Column

Voor je het weet is de orde der dingen verstoord

Nieuws over vreedzame coëxistentie in Haifa. Zodra ik het zie, wind ik me meteen alweer verschrikkelijk op. Want wat moet de ‘h’ toch in de naam van die stad? Foute spelling van Engelse overheersers. Ze zijn ooit teruggedeinsd voor de plaatselijke uitspraak [chej-fa] en hebben van de ch-klank een h gemaakt. Klinkt als de ch in Loch Ness, schrijven ze er dan gedienstig bij. Tja, daar hebben wij Nederlanders wat aan! Nu zitten wij ook opgescheept met dat ‘hai’.

Alsof er geen belangrijker dingen in de wereld zijn, kun je tegenwerpen. Maar Confucius (Kông Fuzî) zegt: ‘Als iets het noodzakelijkst is, dan is het de correctie der namen!’ Want zijn de namen niet correct, dan kloppen de woorden niet, en kloppen de woorden niet, dan komen de dingen niet tot stand en zonder de dingen komt de huppelepup niet tot bloei en dan gaat het dus onvermijdelijk mis met de hoe heet het ook alweer en, nou ja, het zal duidelijk zijn, dan wordt het een rommeltje.

Componist Ernst Krenek verweet schrijver Karl Kraus ooit meer aandacht te hebben voor komma’s dan voor een bombardement op Shanghai (Shànghai, Sjanghai). Kraus antwoordde: ‘Als alle komma’s op de juiste plaats waren gezet, zouden er op Shanghai geen bommen zijn gegooid.’ Maar genoeg daarover, het punt is gemaakt.

De Engelsen verdedigen de spelling van Haifa nog steeds dapper op hun Wikipedia overlegpagina’s. Ze geven toe dat de transliteratie – de omzetting van het ene alfabet in het andere – niet goed is gelukt. Net zo min als de transliteratie van Hanukkah bijvoorbeeld. Maar Chanoeka wordt er niet minder om gevierd en de Chaifanezen vinden kennelijk alles wel best. Dus wat zullen we zeuren?

De rest van de wereld volgt de Angelsaksen inderdaad zonder morren. Nederlandse Wikipediïsten schrijven dat ze tegenwoordig voor de spelling van eigennamen de variant kiezen die het meest wordt genoemd door zoekmachines als Google. ‘Doorgaans is dat een Engelse spelling’. Zo besluiten Nederlanders en andere gebruikers van het Latijnse alfabet steeds vaker niet zelf te translitereren, maar volgen ze braaf de Engelse bronnen.

In het geval van de h heeft dat rare gevolgen. Op de Engelstalige website ‘pronouncenames’ wordt bijgehouden hoe je de namen van plaatsen moet uitspreken. De site is opgezet door de Indiase ingenieur Pinky Thakkar die naar Californië verhuisde en het daar aan de stok kreeg met de ‘j’ in ‘San Jose’. Omdat ze niet wist, schrijft ze zelf, dat ze daarvoor de Spaanse h-klank moest gebruiken. ‘Not giving it the "H" sound used in Spanish words.’ Zoek je nu op haar site naar de uitspraak van ‘Haifa’, dan krijg je de uitspraak 'h-uh-y-f-aa’. Met de ‘h’ van hoed, staat er bij. Nee, Pinky, roep ik boos, met de ‘h’ van San Jose.

Ik wind me er niet voor niets zo over op. Weliswaar heb ik geen enkel verstand van transliteratie, maar dat maakt de opwinding alleen maar groter. Ik lees met gulzigheid de discussies die kenners voeren over de ringel-s en de manieren waarop je het Mandarijn kunt romaniseren. En hoe minder ik ervan blijk te weten, hoe belangrijker me dat alles voorkomt.

In mijn betrokkenheid bij deze dringende kwestie zou ik daarom liefst alle Engelsen ‘The Aleph-Bet Song’ van Victoria Hanna laten zien op YouTube. In die fantastische video kunnen ze de keelklanken horen die Hebreeuwse, Arabische en Nederlandse sprekers zomaar uit hun mouw schudden. Hanna zingt proto-kabbalistische hiphop en rapt teksten uit van het ‘Boek der Schepping’, toegeschreven aan aartsvader Abraham. De wereld is geschapen door 22 letters, luidt de boodschap, en die letters huizen allemaal in het lichaam.

De betekenis kun je niet los zien van de letter en de letter niet van zijn belichaming in de klank en de klank niet van de plaats op de tong, in de keel, op de lippen, tegen het gehemelte en tegen de tanden. Dan kunnen de Engelsen wel gaan sjacheren met de schepping door de h uit de keel te vissen en voor in de mond te leggen, maar voor je het weet is de orde der dingen verstoord en komt de huppelepup niet tot bloei, en dan moeten ze zich er niet over verbazen als er bommen vallen op Shanghai en de wereld een rommeltje wordt.

Er zit dus niet anders op dan terug te keren naar de klassieken. Ik bemin mijn beminde met een H, schrijft Lewis Carroll in ‘Alice’, omdat hij een Held is. Ik haat hem met een H, omdat hij Hakkelt. Ik geef hem Havermout en Hooi te eten. ‘I fed him with Ham-sandwiches and Hay. His name is Haigha and he lives…’ In San Jose? Nee. In Chaifa? Nee. ‘He lives on the Hill.’

Tot zoverre de ‘h’. Dank voor uw aandacht. De wereld is er meteen merkbaar beter van geworden, al zal die pas werkelijk gered zijn wanneer ik me bemoei met de ‘i’.