‘Verreweg de meeste zzp’ers kiezen bewust voor het zelfstandig ondernemerschap’

Dat zegt zzp-onderzoeker Fabian Dekker.

De aanleiding

„Verreweg de meeste zzp’ers, 85 procent, kiezen bewust voor het zelfstandig ondernemerschap”, zei zzp-onderzoeker Fabian Dekker van de Erasmus Universiteit vorige week in deze krant.

Met ‘bewust kiezen’, bedoelt Dekker „dat je het bent omdat je het wilt zijn en niet dat je ertoe gedwongen wordt omdat er bijvoorbeeld geen werk in loondienst is”. Het verbaast hem niet dat we zijn uitspraak factchecken. „Om de één of andere reden kampt de zelfstandige zonder personeel nog altijd met een imagoprobleem”, zegt hij. „Alsof zzp’ers slachtoffers zijn.”

Waar is het op gebaseerd?

Je kunt in allerlei rapporten over zzp’ers terugvinden dat de meeste van hen er zelf voor kiezen, zegt Dekker. Hij verwijst naar een rapport van Stichting Economisch Onderzoek Rotterdam (SEOR) uit 2013.

En, klopt het?

Uit het SEOR-onderzoek blijkt dat er bij 15 procent van de ondervraagden „een zekere noodzaak” was om zzp’er te worden, bijvoorbeeld omdat ze geen vast werk konden vinden. Het onderzoek werd gedaan naar zzp’ers die werken in de bouw, vervoer, zakelijke dienstverlening en in bepaalde takken van de zorg. Er werd juist naar die sectoren gekeken omdat de onderzoekers daar mensen verwachtten die eigenlijk liever in vaste dienst zouden willen vanwege „schijnzelfstandigheid” – dan heb je bijvoorbeeld maar één opdrachtgever en dat kan door de fiscus gezien worden als een verkapt dienstverband. Het grootste deel van de overige 85 procent verklaart uit vrije wil zzp’er te zijn geworden. En het overgrote deel daarvan verwacht dat ook te blijven. Dat sluit aan bij de uitspraak van Dekker.

Een soortgelijke conclusie kwam vorige week uit het rapport IBO Zelfstandigen zonder personeel, dat in opdracht van het ministerie van Financiën werd gemaakt. Daarin worden de belangrijkste onderzoeken die naar zzp’ers zijn gedaan nog eens tegen het licht gehouden.

Dat vond het ministerie nodig omdat het aantal zelfstandigen zonder personeel het afgelopen decennium met bijna 50 procent is toegenomen: ongeveer 800.000 mensen verdienen nu hun hoofdinkomen als zzp’er en ongeveer 600.000 verdienen bij als zelfstandige.

Uit onderzoek blijkt dat bij ongeveer 75 procent van de starters sprake is van een „positieve aanleiding” om zzp’er te worden, dat kan bijvoorbeeld een idee voor een nieuw product of dienst zijn. Bij ongeveer 10 procent was er een „negatieve aanleiding”, zoals het verlies van ander werk. In de overige gevallen was er een „neutrale aanleiding”. Zo gaven mensen dat zelf aan.

Een ander onderzoek dat heeft gekeken naar vier sectoren met veel zzp’ers , concludeert dat het belangrijkste startmotief is dat mensen zzp’er willen zijn. Negatieve motieven komen veel minder vaak voor: 9 procent zegt zzp’er te zijn geworden omdat ze geen geschikte baan in loondienst konden vinden. Voor 8 procent was werkloosheidsdreiging het motief om zzp’er te worden.

Ook achteraf zijn zzp’ers volgens het metaonderzoek van IBO Zelfstandigen zonder personeel vaak positief over hun keuze. Volgens een van de onderzoeken zou 88 procent weer dezelfde keuze hebben gemaakt, 5 procent niet. Andere onderzoeken komen op soortgelijke percentages uit.

Bij een daling van het jaarinkomen met 4.000 euro zou 26 procent trouwens wel liever in loondienst willen werken.

Conclusie

In een interview met nrc.next zei Fabian Dekker dat het overgrote deel van de zzp’ers bewust zelfstandige zonder personeel is, om precies te zijn 85 procent. Er zijn veel onderzoeken gedaan naar de drijfveren van zzp’ers, en die ondersteunen zijn uitspraak. De meeste zzp’ers in Nederland zeggen ervoor te hebben gekozen vanwege de vrijheid en onafhankelijkheid.

Een minderheid van de zzp’ers wordt zzp’er door dreigende werkloosheid of omdat ze geen geschikte baan in loondienst kunnen vinden. We beoordelen de stelling daarom als waar.

Kim Bos