‘Sober’ is ineens het toverwoord

Het nieuwe plan voor huisvesting van asielzoekers illustreert hoe moeilijk PvdA en VVD het hebben met de asielcrisis.

Protest in Purmerend, vlak voor een raadsvergadering over een nieuw asielzoekerscentrum. Foto Olivier Middendorp

„Sober en rechtvaardig.” In die typering van premier Rutte – PvdA-leider Samsom gebruikt hem ook – klinkt het compromis al door: soberheid voor de VVD, rechtvaardigheid voor de PvdA.

Het kabinet kwam maandag met een plan om de huisvestingsnood voor het enorme aantal vluchtelingen enigszins te ledigen en de onrust onder de bevolking te temperen. Vluchtelingen met een verblijfstatus krijgen sobere huisvesting, bijvoorbeeld in containers of leegstaande kantoorpanden. De huur voor deze woningen wordt direct ingehouden op hun bijstandsuitkering, waardoor die lager wordt en hun huurtoeslag vervalt. En de voorrang bij de toewijzing van de reguliere sociale huurwoningen verdwijnt op termijn.

Zoals bij alle deals in Rutte II over vluchtelingen, illegalen en uitgeprocedeerde asielzoekers geven VVD en PvdA er meteen hun eigen draai aan. Voor de PvdA zijn de maatregelen een noodzakelijke stap om alle vluchtelingen „met een warm hart en een koel hoofd” opvang te bieden. De VVD probeert het juist te verkopen als een uitwerking van het plan dat fractievoorzitter Halbe Zijlstra dit weekend lanceerde: Nederland „onaantrekkelijk” maken voor asielzoekers die afkomen op onze ruimhartige sociale voorzieningen.

De afspraken van maandag illustreren opnieuw hoe moeilijk de regeringspartijen het hebben met deze asielcrisis. De één (PvdA) wil ruimhartige opvang, de ander (VVD) vreest Wilders en wil eigenlijk de grenzen dicht. Intussen melden zich iedere dag honderden nieuwe vluchtelingen. Ga er maar aan staan.

Meer partijen worstelen ermee

Troost voor VVD en PvdA: ze zijn niet de enigen die worstelen. Als de Tweede Kamer morgen na ruim een week hernieuwd asieltumult met premier Rutte debatteert over de asielcrisis, zal duidelijk worden hoe de vluchtelingen ook bij de oppositie voor verwarring zorgen.

Eigenlijk zijn er maar drie partijen die hun standpunt zonder al te veel pijn kunnen verwoorden: PVV, D66 en GroenLinks. Geert Wilders heeft zichzelf tot leider van het verzet tegen asielopvang uitgeroepen en kan die rol zonder enige nuance (‘grenzen dicht!’) spelen: zijn kiezers vinden alles prachtig. In de achterban van D66 en GroenLinks wordt ook redelijk eender gedacht over vluchtelingen: een goede opvang is de plicht van een beschaafd land als Nederland, punt.

Het CDA praat liever over iets anders

Maar de andere partijen zitten lastig, omdat hun kiezers behoorlijk verdeeld zijn over het vraagstuk. Zie het CDA. Die partij heeft in zijn achterban veel christenen die voor een liefdevolle opvang van vluchtelingen zijn. Tegelijkertijd zit het CDA-electoraat vooral in de provincies buiten de Randstad – die op dit moment een onevenredig deel van de vluchtelingen toebedeeld krijgen.

Dus steunt het CDA de koers van het kabinet (sobere opvang) in grote lijnen, maar praat ondertussen liever over andere zaken dan het oplossen van deze acute crisis: het asielbeleid op middellange termijn (een tijdelijke ‘ontheemdenstatus’) en het aanpakken van de oorzaak van de vluchtelingenstroom (IS bombarderen in Syrië). Het trauma van het kabinet-Rutte I – PVV, Gerd Leers, Mauro – ligt nog vers in het geheugen.

ChristenUnie slaat harde toon aan

Veelzeggend is ook wat er afgelopen week gebeurde bij de ChristenUnie. Vanuit Macedonië twitterde Kamerlid Joël Voordewind dat de Europese buitengrenzen dicht moeten voor niet-vluchtelingen. „Onverantwoord om iedereen onbeperkt binnen te laten in Europa.” Voordewind voegt daaraan toe dat iedereen recht moet houden op een asielprocedure, maar wel aan de Europese buitengrenzen. Een harde toonzetting voor een partij die al jaren ‘barmhartigheid’ bepleit bij asielzaken.  

Nieuw aan deze crisis is dat ook flankpartijen worstelen. Dat geldt uiteraard niet voor de PVV – maar wel voor de SP. Tot nu toe was oppositievoeren tegen Rutte II voor Emile Roemer tamelijk eenvoudig: tégen alle hervormingen en bezuinigingen stemmen. In de vluchtelingencrisis ligt het een stuk ingewikkelder. In Den Haag is de SP voor ruimhartige opvang van vluchtelingen, maar een belangrijk deel van de achterban in de regio voelt zich op dit onderwerp beter vertegenwoordigd door Wilders – en dreigt over te lopen. 

De SP leidt af met complot

En dus probeert Roemer op allerlei manieren de aandacht af te leiden: door het kabinet eindeloos te bekritiseren om zijn lakse aanpak van de crisis en door een bizar complot te ontvouwen over de VVD. Die zou volgens hem het tumult in Oranje hebben geprovoceerd om daarna te kunnen roepen dat de grens in zicht is wat betreft aantallen asielzoekers.

Wat je bij SP ziet, zie je bij alle partijen: angst voor het verwijt dat ze de zorgen van de gewone burger niet serieus nemen. Ziedaar waarom de oppositie, van links tot rechts, vorige week zo gretig op het kabinet inhakte inzake ‘Oranje’. Boos zijn over het schenden van lokale afspraken is een mooie manier om te laten zien dat jouw partij wél rekening houdt met de verontruste burger – zonder dat je iets hoeft te zeggen over structureel beleid.

Kritiek op het proces, niet op het principe – dat zullen alle partijen behalve de PVV morgen vermoedelijk hebben bij het debat. En kritiek op het kabinet natuurlijk.