Rivierhaai leeft als jonkie in de rivier

Er zijn geen vijf, maar drie soorten Aziatische rivierhaaien. Ze leven  vooral in zee.

De speertandhaai (Glyphis glyphis). Foto Wikimedia

Mysterieuze rivierhaaien uit Zuidoost-Azië zijn deze week nog mysterieuzer geworden. DNA-onderzoek dat online verschijnt in PNAS wijst uit dat op Borneo en in Bangladesh een tot nu toe onbekende soort leeft.

En misschien zijn die rivierhaaien in feite toch meer zeehaaien. Gedacht werd dat het de enige haaien zijn die hun leven doorbrengen in rivieren. Maar waarschijnlijk groeien ze op in rivieren en leven ze als volwassen vis in de oceaan.

Bij veel ‘gewone’ vissen (denk aan paling, spiering en zalm) is dat een bekende levenswijze, maar onder haaien niet. Er is maar één andere haaiensoort bekend die zo leeft.

Rivierhaaien (van het geslacht Glyphis) zijn een kleine, nauwelijks bekende groep haaien. Ze worden zelden gezien en staan te boek als met uitsterven bedreigd.

Er waren tot nu toe vijf soorten beschreven. Maar nieuw DNA-onderzoek gooit de hele indeling én de biologische kennis van rivierhaaien omver.

Een internationaal team van zeebiologen en genetici (uit China, de VS en Duitsland) isoleerde DNA uit recent gevangen rivierhaaien, en uit museumexemplaren die vaak meer dan honderd jaar oud waren. Het was de eerste keer dat zo’n DNA-analyse uit oude museumvissen slaagde.

Korreltje zout

Na die exercitie zijn er van de vijf eerder beschreven soorten nog maar drie over. Ineens blijken de Ganges-rivierhaai (uit India en Pakistan), de Irrawaddy-rivierhaai (uit Birma) en de Borneo-rivierhaai tot dezelfde soort te behoren. Bij nader inzien zijn die uiterlijk ook niet of nauwelijks te onderscheiden. Een kenmerk als snuitlengte moet bijvoorbeeld met een korreltje zout genomen worden. Over twee belangrijke museumexemplaren merken de auteurs op dat ze „gebogen en deels gerimpelde snuiten hebben”.

Uit de DNA-codes duikt wel een nieuwe soort op die zelfs wijd verspreid in Zuidoost-Azië leeft. De auteurs geven in PNAS nog geen details over die soort, behalve dat hij op Borneo en in Bangladesh is aangetroffen.

Hoe dan ook levert de DNA-analyse nieuw bewijs dat rivierhaaien hun rivier verlaten. Australische biologen, naar wie het team in PNAS verwijst, hadden dat in 2010 ook al geopperd. In Australië leven twee soorten rivierhaaien (en dat blijft zo na de nieuwe DNA-analyse). Eén ervan (Glyphis glyphis) leeft in rivieren die duizend kilometer van elkaar vandaan liggen. Het was die onderzoekers ook opgevallen dat daar alleen jonge rivierhaaien werden gevangen, terwijl op zee volwassen ‘rivierhaaien’ waren opgevist. Die Australische studie, in Endangered Species Research, kreeg echter weinig aandacht.