Miljonair? Koop een krant

Franse zakenmannen willen media opkopen. Een gevaar voor onafhankelijke journalistiek.

Miljardair Serge Dassault (rechts) in gesprek met toenmalig Frans premier Alain Juppé. Dassault is sinds 2004 eigenaar van dagbladLe Figaro. Foto AFP/Gerard Julien

Toen Libération vorig jaar onthulde dat zakenman en senator Serge Dassault in zeven jaar tijd 53 miljoen euro uit belastingparadijzen in contanten in Parijs had laten bezorgen, namen bijna alle Franse media dat bericht over. Dassault, lid van de Republikeinen van oud-president Sarkozy, verloor zijn onschendbaarheid op verdenking van het kopen van stemmen in zijn kiesdistrict Corbeil-Essonnes.

Slechts één krant negeerde alle ophef: Le Figaro. Logisch: het grootste dagblad van Frankrijk is sinds 2004 van Dassault zelf. Boven een piepklein berichtje stond een cryptische kop die vooral het verhoor van zijn boekhouder betrof. Maar als Dassault Aviation, het familiebedrijf van de 90-jarige grand patron, een partij Rafale-straaljagers weet te slijten, dan is dat in zijn krant dagenlang groot nieuws.

Met een geschat persoonlijk vermogen van rond de 18 miljard euro, was Dassault in 2004 een van de eerste steenrijke Fransen die naast zijn industriële activiteiten een krant kocht. Hij is al lang niet meer de enige. Bijna alle landelijke krantentitels en commerciële nieuwszenders zijn inmiddels in handen van zakenmannen die buiten de media hun geld hebben verdiend. En de Franse mediamarkt blijft, aan de vooravond van de presidentsverkiezingen van 2017, in beweging.

Vorige week lekte uit dat drie zakenmannen, onder wie telecommiljardair Xavier Niel (Iliad) en zakenbankier Matthieu Pigasse, een fonds van 500 miljoen euro beginnen om „media op te kopen”. Zij waren, met Yves Saint Laurent-erfgenaam Pierre Bergé, al eigenaar van de centrum-linkse Le Monde en het weekblad L’Obs. Topman Bernard Arnault van luxeconcern LVMH is sinds deze zomer in onderhandeling over de overname van Le Parisien. De liberale zakenkrant Les Echos had hij al.

Extreem gevaarlijk

De toenemende mediaconcentratie is „extreem gevaarlijk”, vindt Julia Cagé van de Parijse universiteit SciencesPo. Zij publiceerde onlangs het boek Sauver les médias over de economie van de pers. Hoewel de redacties op papier meestal onafhankelijk blijven, vreest zij voor impliciete of expliciete invloed van de top, zoals bij Le Figaro.

Die vrees werd de laatste weken waarheid bij betaalzender Canal+, waar de kersverse topman Vincent Bolloré, rijk geworden met logistiek in Afrika en ook al bevriend met Sarkozy, een kritische documentaire over zijn bank Crédit Mutuel tegenhield. De satirische poppenshow Les Guignols de l’info is na 27 jaar tijdelijk van de buis en gaat volgens ingewijden „minder politiek” worden. Sarkozy moest het daar vaak in ontgelden.

Zo „is er straks geen onafhankelijk medium meer over”, zegt Cagé. Gebrek aan pluriformiteit en politieke verstrengeling, meent ze, „kunnen het functioneren van de Franse democratie belemmeren”. Vooral Arnaults interesse voor de volkse Le Parisien vindt ze verdacht. „Deze krant past niet bij het imago van luxe”, zegt ze.

Mediamacht uitgebreid

Nadat de linkse Libération vorig jaar in handen kwam van telecombaas Patrick Drahi (Altice), is Le Parisien nog de laatste algemene landelijke krant die eigendom is van een min of meer traditionele uitgeverij (Groupe Amaury, ook eigenaar van L’Équipe en de Tour de France). Leek Drahi’s aankoop eerst nog een ongelukje (hij doneerde 4 miljoen om faillissement van ‘Libé’ te voorkomen en kreeg zo de hele krant in handen), inmiddels heeft hij zijn mediamacht uitgebreid met weekblad L’Express en met grote belangen in radiozender RMC en 24-uurs nieuwszender BFMTV.

Via Canal+ kreeg Bolloré tevens zeggenschap over de belangrijkste concurrent van BFMTV, nieuwskanaal iTELE. Het derde grote Franse nieuwsnetwerk, LCI, valt net als publiekszender TF1, al jaren onder het bouwbedrijf van grootindustrieel Martin Bouygues. En dat is alwéér een vriend van Sarkozy. Samen met Arnault was hij in 1996 getuige op zijn huwelijk.

En hoe is het in andere landen?

> Verenigd Koninkrijk

Machtige media-eigenaren zijn geen nieuw fenomeen in het Verenigd Koninkrijk. Begin vorige eeuw, toen kranten nog geen concurrentie hadden, voerden Lord Beaverbrook (Daily Express) en Lord Rothermere (Daily Mail) een niet-aflatende campagne tegen het protectionisme van premier Baldwin. Cecil King, eigenaar van de Daily Mirror, probeerde in de jaren zestig de regering-Wilson omver te werpen. Robert Maxwell (een Tsjech), en Conrad Black (een Canadees) bemoeiden zich openlijk met de politieke koers van hun kranten. Net als de Barclay- broers, eigenaar van de Telegraph-kranten en The Spectator. 70 procent van de Britse krantenoplage is in handen van drie bedrijven: Rupert Murdochs News UK (Times, Sun), de Daily Mail Group van Viscount Rothermere, en Trinity Mirror. Verder bezit voormalig pornomagnaat Richard Desmond de Daily Express en de Daily Star, en de Russische Brit Evgeny Lebedev de Independent en Evening Standard.

Titia Ketelaar

> Verenigde Staten

De VS kennen een lange traditie van machtige mediabazen. Rijke zakenlieden die kranten, succesvolle sites of tv-stations kopen om winst mee te maken. Daarnaast bestaan er media-aristocratieën, voor wie het bezit van een mediabedrijf een familiezaak is. Het bekendste voorbeeld is de familie-Ochs-Sulzberger, die The New York Times sinds het einde van de negentiende eeuw in bezit heeft. En er zijn de ideologen, die niet alleen winst willen maken, maar ook een maatschappelijke of politieke agenda hebben. Joseph Pulitzer (1847- 1911), eigenaar van New York World en St. Louis Post Dispatch, combineerde maatschappelijke betrokkenheid met een zakelijk instinct. De laatste jaren wordt het grote geld dominanter. Miljardair Warren Buffett kocht tientallen noodlijdende kranten in 2013. The Washington Post (Amazon-baas Bezos) en The New Republic (Facebook-medeoprichter Chris Hughers) zijn in handen van Silicon Valley-rijken.

Guus Valk