Als het over de cookstoves gaat, lichten ieders ogen op

De zes kinderen van Memuna uit India hoesten minder, nu hun moeder een schoon kooktoestel heeft. En ze houdt tijd over: sprokkelen is zo gebeurd.

Cookstoves, zoals dit exemplaar bij een gezin in Laos, zijn aluminium kookstellen waarin biomassa wordt verbrand. Foto SNV

Op een pleintje in het dorp Beraa Ali Muddin, bij het kantoor van het dorpshoofd, zit een groepje van zo’n twintig mannen. Sommigen zitten op touwbedden, anderen op de grond. Op het gebouw hangt een groot plakkaat waarop wordt uitgelegd dat het dorp deelneemt aan een experiment voor ‘geïntegreerde huishoudelijke energie’, gesubsidieerd door de Indiase overheid.

Herhaal die woorden, en de mannen – van wie velen niet kunnen lezen – begrijpen niet waar het over gaat. Maar vraag hun naar de cookstoves en hun ogen lichten op. Trots kijken de mannen toe hoe een vrouw op zo’n verwarmer thee bereidt voor de gasten die uit de hoofdstad New Delhi, uren rijden van hier, naar hun afgelegen dorp zijn gekomen.

De cookstove is een aluminium kookstel waarin takjes, bladeren en andere biomassa worden verbrand. Aan de onderkant is een kleine ventilator gemonteerd die in een eerder leven werd gebruikt om een computer te koelen.

„De wanden van de stove zijn hol”, legt Ram Lal uit. Hij is onderzoeker bij het instituut TERI, en meegekomen uit New Delhi. „Daardoor kunnen we er lucht doorheen jagen met de ventilator. Door de gaatjes in de wand wordt de vlam opgestuwd.” De cookstove gebruikt daardoor veel minder energie dan de normale kleioventjes. Met een brede lach onder zijn grote bril maakt het dorpshoofd kenbaar dat de thee klaar is. Veel sneller dan jullie hadden gedacht, hè, zegt zijn vriendelijke grijns.

Memuna (25) heeft zes kinderen. Ze is de hele dag aan het koken om ze te voeden. Twee jaar geleden haalde ze haar man over om aan het project mee te doen. „Koken gaat nu sneller. Maar ik vond het vooral belangrijk dat er minder rook vrijkomt bij de cookstoves”, zegt ze. Onderzoeker Lal legt uit dat de zeer hete vlam bijna alle biomassa verbrandt en vrijwel niets omzet in roetdeeltjes. „Dat is veel minder ongezond”. „Nu hoesten mijn kinderen minder en hebben we geen last meer van onze ogen”, zegt Memuna.

Het dorp is niet aangesloten op het elektriciteitsnet. Boven op haar huisje, opgetrokken uit steen met een dak van takken, staat een klein zonnepaneel van zo’n 60 centimeter bij 1 meter. Dat wekt de energie op die nodig is om de ventilator onder in de cookstove aan te drijven. De stroom wordt opgeslagen in een batterij. Naast de ventilator kunnen er ook twee ledlampen mee worden gevoed. „En we kunnen nu altijd onze telefoons opladen, want er zit een oplaadsnoertje aan vast”, zegt Memuna. „Mijn kinderen kunnen veilig ’s avonds hun schoolwerk doen. We hoeven niet bang te zijn voor brand door de kerosinelamp.”

Afval als brandstof

Het project is inmiddels ten einde. Memuna wilde de stove graag houden, want er waren nog meer voordelen dan het snelle koken en de afwezigheid van prikkende rook. „We nemen afval mee van ons land als brandstof. Stengels, bladeren. Dat is genoeg om een avond mee te koken. Ik hoef niet apart meer op zoek naar hout.” Onderzoeker Lal: „Dat scheelt haar tijd, en het scheelt India kaalslag. Minder sprokkelen is minder bodemerosie.”

Wie de cookstove na het project wilde blijven gebruiken, moest er een aanschaffen. Een volledig systeem kost 10.000 roepies (135 euro), inclusief cookstove en zonnepanelen. Als de overheid het niet zou subsidiëren, zou dat zo’n 15.000 rupees zijn. Memuna haalde haar man over in de buidel te tasten. „Ik heb daar geen spijt van”, zegt hij lachend, met de armen over elkaar.

„Iedereen in het dorp wil een cookstove hebben. Kunt u daar niet voor zorgen?”, vraagt het dorpshoofd aan onderzoeker Lal bij vertrek uit het dorp. „Dat vraagt hij me telkens als ik hem ontmoet”, zegt Lal als we het dorp uitrijden. „Maar er zit een grens aan de staatssubsidie.” Het merendeel van de inwoners van Beraa Ali Muddin is arm. De meesten kunnen zich de cookstove niet veroorloven. Van de duizend gezinnen in het dorp hebben er 150 een cookstovesysteem met zonnepaneel aangeschaft.