Alle kosten van het koningshuis staan nu netjes op een rij – bijna

De uitkering van Willem-Alexander, Máxima en Beatrix schiet dit jaar omhoog.

Paleis Noordeinde, het werkpaleis van koning Willem-Alexander. Foto ANP / Lex van Lieshout.

De begroting van de Koning kent zelden meevallers. Vorig jaar was er veel te doen om hoge kosten voor paleisverbouwingen. Nu zijn het een nieuwe telefooncentrale van 750.000 euro, gestegen kosten voor het onderhoud van het zeilschip De Groene Draeck en een flinke groei in de toelages voor koning Willem-Alexander en koningin Máxima (inclusief een eenmalig extraatje van 500 euro) die de aandacht trekken. „Kritiek op jetsetleven Oranjes”, kopte een van de societybladen bij wijze van opwarmertje voor de begrotingsbehandeling woensdag. 

Paleis Noordeinde, het werkpaleis van de koning, krijgt een telefooncentrale die „geheel bij de tijd” is, zo blijkt uit de toelichting op de begroting voor 2016. Aan de „nieuwe infrastructuur, zoals kabels, software en hardware”, die „daarna weer tientallen jaren meekan”, hangt een prijskaartje van 750.000 euro. Ongeveer een derde ervan valt binnen het reguliere budget. De rest geldt als eenmalige overschrijding. Die wordt betaald door Algemene Zaken. 

De nodige discussie

Het zeilschip De Groene Draeck, dat prinses Beatrix in 1957 na haar achttiende verjaardag als geschenk kreeg, zorgde al voor discussie tijdens de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer, vorige maand. D66-leider Alexander Pechtold vroeg toen niet alleen om een toelichting van premier Rutte op de gestegen jaarlijkse onderhoudskosten van 51.000 euro naar 95.000 euro. Hij wees er ook op dat er nog in 2005 groot onderhoud was geweest à 416.000 euro. Pechtold: „Ik vind het zo langzamerhand een cadeau waarvan ik denk: geef het dan helemaal cadeau.”

De D66-leider vergeleek de kosten van De Groene Draeck met die van een JSF-gevechtsvliegtuig. Het was een impliciete verwijzing naar een andere budgettaire verantwoording van de onderhoudskosten van het zeilschip. Die drukken vanaf dit jaar niet meer op de begroting van de Koning, maar op die van Defensie. Het schip is immers niet van het staatshoofd, maar van zijn moeder. En de marine zorgt al jaren voor het onderhoud van het schip, aldus Rutte.

Transparantie

De verschuiving van de begrotingspost naar Defensie was gedaan op voorstel van een groep ambtenaren van de Algemene Bestuursdienst. Die had op verzoek van het kabinet onderzocht of de transparantie en controleerbaarheid van de uitgaven voor het koningshuis was gegroeid. Dat was het geval, luidde de conclusie. Voor het eerst staan de meeste kosten die eerder verspreid stonden over zes ministeries bij elkaar op een rij.

Een ander onderwerp dat bij de begrotingsbehandeling zeker aan bod zal komen, zijn de gestegen uitgaven voor koning en koningin. Die zijn gekoppeld aan de ambtenarensalarissen en de prijsindex. Doordat de nullijn voor de ambtenaren dit jaar is losgelaten, schiet de uitkering voor koning, koningin en prinses Beatrix dit jaar en volgend jaar omhoog.

Het inkomen van de koning ging dit jaar van 822.000 euro naar 854.000 euro en stijgt het volgend jaar door naar 866.000 euro. In totaal krijgt Willem-Alexander er dus 44.000 euro bij. Máxima ontvangt in totaal 17.000 euro meer (343.000 euro in 2016). Prinses Beatrix ontvangt volgend jaar 25.000 euro meer en komt op 489.000 euro.

„En dan krijgt ze ook nog eens AOW”, zei oud-PVV’er Joram van Klaveren afgelopen weekend. Het afgesplitste Kamerlid, tegenwoordig actief voor de partij Voor Nederland, pleitte voor een vrijwillig stapje terug van de koning en zijn familie.

Daarnaast, meldt de begroting, is er een eenmalig extraatje van 500 euro voor koning, koningin en prinses. Alle drie zijn immers ‘trendvolgers’, legde premier Rutte nog eens in een aparte brief uit.

Geen belasting

Is in dit opzicht sprake van gelijkheid, omgekeerd geldt dat niet voor het fiscaal regiem. Een groot deel van de Tweede Kamer is het al jaren een doorn in het oog dat de Oranjes geen belasting betalen over hun toelages, erfenis en deel van het vermogen. Theoretisch is er een meerderheid om dit te veranderen. Maar met name VVD en PvdA zijn het oneens hoe dat precies zou moeten. De VVD wil belasting heffen, maar de verlaging die dat netto tot gevolg heeft compenseren met een hogere uitkering voor de koning. De PvdA vindt dat te ingewikkeld. PvdA-Kamerlid Recourt wil volgens de NOS een motie indienen die het kabinet oproept de koning belasting te laten betalen.

Mocht de politiek er niet uitkomen, dan is er altijd nog de rechter. Momenteel loopt er een cassatieberoep bij de Hoge Raad. Fiscaal jurist Clemens Meerts wil de koning en zijn familie langs juridische weg dwingen net als andere Nederlanders toch belasting te betalen. En als dat niet via de Hoge Raad lukt, stapt hij misschien naar het Europees Hof van Justitie. Voor het eind van dit jaar beslist de Hoge Raad erover.