Column

De wendbaarheid van premier Rutte...

Aanstaande woensdag is Mark Rutte vijf jaar minister-president. Op het eerste gezicht lijkt dit niet heel bijzonder. Ruttes voorgangers, Balkenende, Kok en Lubbers zaten allen langer. Meer bijzonder is dat Rutte zich sinds eind augustus de langst zittende liberale premier van Nederland kan noemen.

Dit gebeurde toen hij Pieter Cort van der Linden – de enige andere liberaal die Nederland ooit leidde (1913-1918) – achter zich liet. En het lustrum krijgt nog meer glans als het wordt afgezet tegen de kring van Europese regeringsleiders die elkaar regelmatig treffen. Daar geldt hij met 22 collega’s die na hem aantraden als een veteraan.

Rutte heeft zich de afgelopen vijf jaar ontpopt als een ware overlever. Bij zijn aantreden in 2010, als aanvoerder van een kabinet van VVD en CDA dat slechts kon rekenen op een meerderheid dankzij gedoogsteun van de ook toen al discutabele PVV, benadrukte hij de bijzondere constructie. Maar deze zou het kabinet er niet van weerhouden om „gewoon te doen wat het moet doen”. Vertrouwen putte Rutte uit zijn liberale voorganger Cort van der Linden. Die ging ook regeren na een ingewikkelde stembusuitslag en lastige formatie terwijl het land voor ingrijpende hervormingen stond. Cort van der Linden zat gewoon de rit uit.

Dit schatte Rutte dus verkeerd in, want na anderhalf jaar trok PVV-leider Wilders zijn steun aan het kabinet weer in. Dat Rutte een half jaar later weer op het bordes stond, maar nu met een kabinet waarbij het CDA was ingeruild voor de door hem tot aan de verkiezingen verguisde PvdA, illustreert zijn politieke souplesse en bravoure.

Als premier heeft hij zich niet laten gelden als een ideologische scherpslijper. Integendeel, juist het gebrek aan visie wordt hem verweten. Maar wat zou dit opleveren? Het merendeel van razendsnel geseculariseerd Nederland zit niet te wachten op de boodschap van overheidswege, maar wil daden zien. Rutte doet wat hij onder de politieke omstandigheden kan doen. Ook hier zet hij de traditie voor. Het is de prijs van regeren in coalitieland.

De kiezers belonen hem er niet voor, zo bleek bij de verkiezingen voor de Eerste Kamer. ‘Zijn’ VVD verloor een kwart van haar aanhang. Sinds die tijd noemt Rutte zich opgewekt de leider van de grootste kleine partij. Het is dit optimistisch opportunisme dat hem zijn politieke onaantastbaarheid geeft.