Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Asielcrisis zet aan tot pleidooi voor hek om verzorgingsstaat

De VVD wil een sobere ontvangst van vluchtelingen. Maar bemoeilijkt dat hun inburgering niet?

We moeten de rust bewaren, zei premier Mark Rutte vrijdag nog. Die zelfde avond bestookten mensen met bivakmutsen een asielzoekerscentrum in Woerden met vuurwerk. En gisteren stonden aanhangers van de Duitse anti-islambeweging Pegida en linkse tegendemonstranten tegenover elkaar in Utrecht. Als een hedendaagse variant op de Hoekse en Kabeljauwse twisten verdeelt de vluchtelingencrisis het land: overal, in cafés, huiskamers en de trein, wordt het debat fel gevoerd.

Terwijl het kabinet de rust wil bewaren, koos VVD-fractieleider Halbe Zijlstra dit weekeinde voor het partijgeluid. Hij presenteerde een plan dat nieuwe asielzoekers moet afschrikken. Een grote instroom van vluchtelingen gaat niet samen met onze verzorgingsstaat, vindt Zijlstra. Daarom wil hij tijdelijke statushouders geen toegang meer geven tot sociale voorzieningen.

Zijlstra is niet de eerste die zich druk maakt om de houdbaarheid van de sociale voorzieningen. De Amerikaanse econoom Milton Friedman zei al: „Het is overduidelijk dat vrije immigratie niet samen kan gaan met een verzorgingsstaat.”

Die stelling wordt opnieuw actueel. „Het is nu een groot debat in Europa”, zegt hoogleraar sociaal beleid Wim van Oorschot. „Het lijkt zich te gaan toespitsen op de keuze: of grenzen om het land heen, of grenzen om de verzorgingsstaat heen.”

Het gaat in deze discussie niet alleen om de houdbaarheid van het systeem, maar ook om de mate waarin mensen solidair zijn met hulpbehoevende groepen. Uit onderzoek van Van Oorschot blijkt dat immigranten onderaan de lijst staan van mensen die volgens Nederlanders hulp verdienen.

In kringen van wetenschappers circuleren al langer ideeën over getrapt burgerschap, waarbij arbeidsmigranten gaandeweg meer rechten opbouwen. Zulke ideeën gaan echter niet over asielzoekers. Nu hebben die zodra ze een (tijdelijke) verblijfsvergunning krijgen – afgezien van stemrecht – dezelfde rechten als Nederlanders. Ze moeten wel binnen drie jaar een inburgeringsexamen halen om in aanmerking te komen voor een permanente vergunning.

Wordt in Zijlstra’s plan van vluchtelingen überhaupt nog verwacht dat zij een inburgeringscursus doen? „Het plan zegt niets over het inburgeringsbeleid”, reageert VVD-Kamerlid Malik Azmani. „Ook als je ergens tijdelijk te gast bent, zul je je aan moeten passen aan het gastland.”

Integratie moet juist snel beginnen

Op deze manier creëert het plan in feite een verlengde asielprocedure, zegt Han Entzinger, emeritus hoogleraar migratie- en integratiestudies. Dat lijkt kortzichtig: „De overgrote meerderheid van de vluchtelingen blijft hier, leert de geschiedenis. Daarom is het zaak de integratie zo snel mogelijk te laten beginnen.” Anders, zegt hij, „komen ze, wanneer ze eenmaal een permanente vergunning hebben, alsnog in de bijstand”.

Ook hoogleraar arbeidsverhoudingen Paul de Beer benadrukt het belang van inburgering. Er valt best iets voor te zeggen om gradueel rechten toe te kennen, zegt hij. „Maar als je dat doet, moet je ze wel alternatieven bieden om economisch zelfstandig te worden, bijvoorbeeld door ze direct taalles te geven.”

Maar hier voelt de VVD weinig voor. „Het doel is juist niet om te komen tot een permanente verblijfsvergunning”, zegt Zijlstra’s woordvoerder. „We willen het tijdelijke karakter van het verblijf benadrukken.”