Te veel bemoeienis irriteert hem echt

Klaas Dijkhoff (34) beleeft door het verzet tegen de toestroom van asielzoekers zijn vuurproef als bestuurder. Binnen de VVD geldt hij als een talent dat zich altijd wel redt.

Klaas Dijkhoff tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer. Foto ANP

Klaas Dijkhoff schoof hém nota bene aan de kant, begin deze week. En toch spreekt burgemeester Ton Baas van Midden-Drenthe alleen in hartelijke woorden over hoe dat precies gebeurde. Het onderlinge contact met Dijkhoff verliep „uitstekend”, vertelt Baas.

Dijkhoff passeerde afgelopen dinsdag de lokale afspraken in het dorpje Oranje door 700 beschikbare bedden in te zetten voor noodopvang. Burgemeester Baas zei dat Dijkhoff dat dan zelf maar moest komen uitleggen. En ja hoor, hij stapte in de auto. „Dat is stijlvol, ik kan niet anders zeggen. Hij bleef rustig en legde uit dat hij geen andere keuze had. Straight en ook dapper.”

Helder, heel slim, pragmatisch. Analytisch, rationeel en aimabel tegelijk. Zo omschrijven de mensen die met hem werken – of dat gedaan hebben – VVD’er Klaas Dijkhoff (34). Hij is nu ruim een half jaar staatssecretaris van Veiligheid en Justitie en heeft zo ongeveer de zwaarste klus van het hele kabinet. ‘Oranje’ toonde onmiskenbaar hoe moeilijk hij het heeft om elke dag onderdak te regelen voor honderden asielzoekers. Het is improviseren voor hem.

In zijn tijd als fractievoorzitter van de Bredase VVD voelde Dijkhoff scherp de tijdgeest aan, zegt PvdA’er en oud-burgemeester van Breda, Peter van der Velden. Dijkhoff wilde dat Breda ‘stadsmariniers’ zou krijgen, net als in Rotterdam. Van der Velden: „We hádden al buurtregisseurs. Dit was puur cosmetisch. Dezelfde mensen deden hetzelfde werk. Maar hij begreep dat het accent moest verschuiven naar repressie. Dat mensen zoiets graag wilden.”

Zijn politieke instinct is ontwikkeld, zeggen ze bij de VVD. De Bredase fractievoorzitter Thierry Aartsen van de VVD zat nog met Dijkhoff in de gemeenteraad en vertelt hoe hij meestal drie denkstappen vooruit was. „Dan wilde iemand kritisch doen en raadsvragen stellen. Klaas vroeg dan: ja leuk, maar wat voor antwoord krijg je hierop? En wat kun je daar vervolgens mee? En wat doet de oppositie dan?”

Van die politieke en analytische intelligentie maakte de VVD-top al snel veel gebruik. Dijkhoff leidde de VVD-verkiezingscampagnes voor de gemeenteraad in 2014 en de Provinciale Staten dit voorjaar. Vooral die laatste campagne verliep ellendig voor de liberalen, met om de haverklap gedoe en publicitaire narigheid. Verkeerde declaraties (Mark Verheijen), een raadslid in Stichtse Vecht dat wordt verdacht van corruptie en hennepteelt en twee bewindslieden die in de week voor de verkiezingen weg moesten (Opstelten en Teeven).

Allemaal dingen waar Dijkhoff niks aan kon doen, maar hij zat er mooi mee. Bij de VVD weten ze zeker: dankzij Dijkhoff vielen de resultaten nog mee. Hij bleef optimistisch, hield peptalks en handhaafde de campagnediscipline. „We moesten bij nacht en ontij de straat op. Discussie was een no go”, herinnert Ard van der Steur zich, nu minister van Justitie, toen nog VVD-Kamerlid.

Gadgetman met oog voor drones

Intussen professionaliseerde en moderniseerde Dijkhoff de campagne. Online gingen snelle, strakke grafiekjes rond met positieve cijfers over de economische groei. En hij bedacht de online VVD-postergenerator, nadat heisa was ontstaan rond de Rotterdamse verkiezingsposter ‘In Rotterdam spreken we Nederlands’. Op sociale media was die tool een hit. Vul hier je eigen leus of parodie daarop in, ‘kekke oranje streep onder die blauwe letters’ en delen maar. Aandacht voor de VVD verzekerd.

Dat soort ideeën past bij ‘gadgetman’ Dijkhoff. Hij is dol op de laatste technologische snufjes. In zijn proefschrift over de toekomst van het oorlogsrecht, waar hij in 2005 aan begon, schreef hij al over drones. Niemand had nog een idee wat dat waren. Zijn promotor, hoogleraar internationaal recht Willem van Genugten: „Hij besefte toen al dat die drones kunnen worden aangestuurd vanuit veilige plekken, zodat je als commandant weinig risico loopt.”

Afgelopen voorjaar liet Dijkhoff minister Van der Steur drie kwartier wachten in de Londense Applestore. Hij moest en zou een Apple Watch kopen. „Ik snap niet waarom, maar Klaas houdt van die griezelige designdingen.” Op het ministerie bereidt Dijkhoff nu papierloos werken voor, vertelt de minister: „Klaas zorgt er eerst voor dat zijn systeem foutloos werkt. Zodra de kinderziektes eruit zijn, mag ik het ook gebruiken. Heel sympathiek.”

Tweede Kamerleden uit coalitie en oppositie zagen Dijkhoff snel een omslag maken. Van liberaal Kamerlid dat pittige uitspraken kan doen, stapte hij zo in de rol van bestuurder. Dijkhoff is diplomatieker en rustiger dan zijn voorganger, Fred Teeven, vinden de Kamerleden. En pragmatischer, zegt Joël Voordewind (ChristenUnie): „Bijvoorbeeld bij schrijnende individuele verzoeken om een verblijfsvergunning. Daar zit hij niet ideologisch in.”

Natuurlijk gezag

Nog een verschil met Teeven: in Brussel wordt beter naar Dijkhoff geluisterd. Een diplomatieke bron uit Brussel, waar Dijkhoff vaak met zijn Europese collega’s vergadert over de asielproblemen, ziet dat hij „beter overkomt als politicus”. „Zijn inbreng is goed, degelijk en geloofwaardig.” Dat natuurlijke gezag zat er al in tijdens zijn studententijd, zegt hoogleraar Van Genugten. Als decaan zag hij hoe studenten uit de faculteitsraad regelmatig advies inwonnen bij Dijkhoff. „Ze hechtten aan zijn oordeel. Hij kon relativeren en strategie bepalen.”

Het oplossen van de opvangproblemen krijgt nu even prioriteit boven het VVD-geluid, maar Dijkhoff is wel degelijk een onvervalste liberaal. Waar Van der Steur conservatief-rechts is, hangt Dijkhoff meer aan de vrijzinnige, liberale kant, zeggen VVD’ers. Te veel bemoeienis van de overheid irriteert hem echt, zegt Thierry Aartsen. „Klaas kan er dus niet tegen als de gemeente zeggenschap wil hebben over de kleur van stoelen of luifels van een café of restaurant”, vertelt hij.

In 2010 verzette Dijkhoff zich, typisch VVD, nog tegen de komst van een asielzoekerscentrum in Breda. De ervaring leert, schreef hij in een opiniestuk, dat een asielzoekerscentrum overlast en criminaliteit met zich meebrengt. „Winkeldiefstal, rondhangen, auto-inbraken, opstootjes.”

In maart verraste het zowel VVD’ers als PvdA’ers dat de VVD-top Van der Steur en Dijkhoff sámen benoemde op Justitie. Zo verdween de belangrijkste justitiële ervaring uit de fractie. Maar Van der Steur is blij dat ze samen gingen: „Als íemand enthousiast kan tegendenken en je verhaal scherper maakt, dan is het Klaas.”