Stofschijf om nabije ster vertoont grote turbulentie

ESO/NASA/ESA

De jonge ster AU Microscopii staat op dertig lichtjaar van de aarde en is omgeven door een schijf van stof. Doordat we vanaf de aarde precies tegen de zijkant van deze stofschijf aan kijken, vertoont deze zich als een smalle band op de foto’s hiernaast. De ster zelf is afgedekt en gestileerd weergegeven. Astronomen denken dat zulke stofschijven een nevenproduct zijn van de vorming van planeten. Het stof zou afkomstig zijn van planetaire ‘bouwstenen’ die zo hard met elkaar in botsing zijn gekomen dat ze letterlijk zijn verpulverd.

Het valt niet mee om zo’n stofschijf te fotograferen: het zwakke schijnsel verbleekt normaal gesproken ruimschoots bij het felle licht van de ster. Door de ster zelf met een schijfje af te dekken, lukte het echter al in 2003 om de stofschijf van ‘AU Mic’ vast te leggen.

Sindsdien is de stofschijf rond AU Mic vele malen bekeken, onder meer om naar mogelijke planeten in wording te zoeken. In 2014 gebeurde dat voor het eerst met SPHERE, een instrument van de Europese Very Large Telescope dat speciaal is ontwikkeld om zwakke objecten in de naaste omgeving van sterren op te sporen.

Op die nieuwe beelden heeft een internationaal team van astronomen, onder wie Carsten Dominik (UvA) en Christian Ginski (Universiteit Leiden) vijf golfachtige structuren ontdekt. Na deze ontdekking hebben de astronomen nog eens goed gekeken naar opnamen van AU Mic die in 2010 en 2011 met de Hubble-ruimtetelescoop zijn gemaakt. De analyse van het beeldmateriaal, waarvan de resultaten deze week in Nature zijn gepubliceerd, toont aan dat de rimpelingen zich met hoge snelheid (40.000 km/uur) van AU Mic verwijderen. Een goede verklaring daarvoor is er nog niet. Een van de vele mogelijkheden is dat ze zijn veroorzaakt door explosies op het oppervlak van de ster.