‘Speechen? Écht niet’, zegt de oppositieleidster

De Wit-Russen gaan zondag stemmen. Een democratie is er niet. Een psychologe leidt toch de oppositie.

Oppositiekandidaat Tatjana Korotkevitsj op campagne in Minsk deze week

Straatgesprekken voeren met kiezers is één ding. Maar Tatjana Korotkevitsj, kandidaat voor het hoogste ambt van Wit-Rusland, gaat écht niet speechen. De staf heeft de microfoon al klaar gezet, maar Tatjana Korotkevitsj schudt het hoofd. „Ik ga het niet doen hoor!”

Komende zondag zijn er presidentsverkiezingen. En als die eerlijk zouden verlopen, dan zou oppositieleidster Korotkevitsj misschien een serieuze uitdager zijn geweest van president Aleksandr Loekasjenko.

Maar al twintig jaar zijn in Wit-Rusland geen eerlijke verkiezingen meer geweest. Andere oppositiepartijen hebben de kiezers opgeroepen tot een boycot. Maar Korotkevitsj wil daar niet aan. Natuurlijk, zegt ze. „dit land wordt geregeerd door een dictatoriaal regime, dat doet alsof Wit-Rusland een democratie is. Maar we moeten van élke gelegenheid gebruikmaken.”

Korotkevitsj is in alles de volstrekte tegenpool van ‘vadertje’ Loekasjenko (61), de voormalige Kolchoz-directeur die een haast stalinistische persoonlijkheidscultus rond hem heeft gecreëerd. Ze is de eerste vrouw die zich verkiesbaar stelt. Met haar 38 jaar is Korotkevitsj beduidend jonger dan de huidige generatie politici – ook de oppositieleiders. Ze gebruikt geen grote woorden. Het liefst praat de afgestudeerde psychologe over de Wit-Russische economie, die net als de Russische in een diepe recessie is beland.

Actief voor ‘Spreek de waarheid’

Kwade tongen beweren dat ze uit het niets is gelanceerd, dat ze een ‘nobody’ is. In werkelijkheid is Tatjana Korotkevitsj al een aantal jaar actief voor de maatschappelijke beweging ‘Spreek de waarheid’. Toen Loekasjenko in 2010 het straatprotest tegen zijn (frauduleus verlopen) herverkiezing liet neerknuppelen, week ze enige tijd uit naar Warschau.

Nu doet ze zelf mee, met een gematigde boodschap: ‘Voor vreedzame verandering’. De meerderheid van de burgers wil geen ‘Maidan’, legt ze uit. „Maar als de regering zo doorgaat, gaan de mensen de straat op. Dan is alles mogelijk. Daarom stellen wij voor om vreedzaam te werk te gaan, via het democratische proces.”

Maar sommige opposanten van het regime uiten zware beschuldigingen. Korotkevitsj zou een marionet van het regime zijn, een ‘valse’ kandidaat die het Westen ervan moet overtuigen dat de verkiezingen eerlijk verlopen. Mikola Statkevitsj zat tot augustus vijf jaar jaar vast: „Dit soort kandidaten moet de indruk wekken dat er oppositie is. De tweede functie is om zoveel mogelijk mensen naar de stembus te krijgen.” Hij glimlacht smalend: „Ik ben óók voorstander van vreedzame verandering. En ik ben trouwens ook voor welvaart voor iedereen, en elke dag goed weer.”

Statkevitsj en de rest van de oppositie doen niet mee – uit principe, en trouwens ook omdat ze de vereiste 100.000 handtekeningen niet hebben. De oppositie maakt zich zorgen over de toenadering die Loekasjenko zoekt tot Europa. Vrijdag werd bekend dat de EU de sancties tegen Wit-Rusland vier maanden opschort. Maar zonder druk op het regime, vreest de oppositie, zal er niets veranderen. Statkevitsj en de zijnen zullen zaterdag demonstreren in Minsk.

Korotkevitsj stond, zo zegt ze, in de jongste peiling van september op 17,9 procent. „Men mag niet doen of ik geen echte kandidaat ben. Ik doe mijn uiterste best de meerderheid te krijgen.”

    • Steven Derix