Het gevoel dat ik er mag zijn wordt steeds groter

Soulzangeres Sabrina Starke (36) noemde haar vijfde album naar zichzelf en nodigde 36 Nederlandse zwarte vrouwen uit voor de foto op de hoes. „Ik wil deze vrouwen zichtbaar maken. Voor mij, maar ook voor de jonge meiden van nu.”

Teskt Amanda Kuyper Foto Andreas Terlaak

Hoes

„Op de hoes van mijn album staan 37 Nederlandse zwarte vrouwen. Veel van hen kende ik goed, anderen helemaal niet, maar zij doen allemaal iets wat ik mooi en inspirerend vind: acteren, schrijven, zingen, kunst maken, maar zeker ook sociaal werk. Deze vrouwen samen vormen een beeld dat ik als jong meisje niet heb gezien. Natuurlijk, ik heb een grote familie en naast mijn moeder waren er veel tantes. Maar de zwarte rolmodellen op de Nederlandse televisie en in bladen waren op één hand te tellen: Sylvana Simons, Jetty Mathurin, Gerda Havertong, Nelli Cooman en Ruth Jacott. Ik zag ‘mezelf’ enkel terug in Amerikaanse series als The Cosby Show en A Different World. Of The Oprah Winfrey Show, daar was ik ook verslaafd aan. Nu ik mijn eigen zwarte identiteit meer heb ontwikkeld, zoek ik het dichterbij. Ik wilde deze 36 – per toeval mijn leeftijd, ik had er 50 gevraagd – vrouwen zichtbaar maken. Voor mij, maar ook voor de jonge meiden van nu.”

Waterritueel

„Als uitnodiging heb ik de vrouwen allemaal een brief geschreven. Daarin stond hoe ik het in mijn jeugd heb ervaren als zwart meisje, en hoe ik nu in het leven sta, wat ik belangrijk vind. Dat ik hen waardeer als vrouw en om wat ze doen. Ze waren erg enthousiast, en velen vonden het herkenbaar. Ze wisten van elkaar niet wie zou komen. Eenmaal bij elkaar was dat een uniek en emotioneel moment; zoveel sterke zwarte vrouwen bijeen, jong en oud, dat zien wij allemaal niet vaak. Gerda en Jetty voelden als onze moeders. Zij hebben de fotodag ingewijd met een waterritueel, een soort zegening waarbij we in een kring stonden. De bijeenkomst was een van de mooiste ervaringen van mijn leven.”

Niet bang voor het donker

„Er is nog een lange weg te gaan in de acceptatie van ons zwart zijn. Onze geschiedenis van onderdrukking drukt nog altijd op ons. Op mijn nieuwe cd klinken fragmenten uit de documentaire A Black Woman Speaks over de Amerikaanse actrice Beah Richards. In mijn liedje Not afraid of the Dark vertelt ze hoe ze in haar leven van alles genoemd is: van kleurling tot negro. Haar vader leerde haar trots te zijn op haar zwarte kleur, om niet bang te zijn voor het donkere. Ikzelf groeide op in Rotterdam en Dordrecht, in een blanke wereld. Daar stond ik toen niet bij stil. Later leerde ik dat het belangrijk is om te zien dat je vertegenwoordigd bent in een gemengde wereld. Michelle Obama vertelde eens dat kinderen bij een Witte Huis-rondleiding stilstonden bij een schilderij van haar man. „Hé, jij hebt hetzelfde haar als ik”, riep een jongetje uit. Op dat moment kreeg hij de bevestiging dat ook híj dat zou kunnen zijn. Dat vond ik een perfect voorbeeld.”

Keerpunt

„Sabrina Starke is mijn vijfde en meest persoonlijke album tot nu toe. Het is mooi om terug te kunnen kijken op een oeuvre. Ik heb natuurlijk nooit de intentie gehad om een eendagsvlieg te zijn, en ben na mijn debuut bij jazzlabel Blue Note achter elkaar platen blijven maken. Van jazz naar soul, naar meer folk tot orkestraal. Ik was op zoek naar wat ik kan. Nu pas heb ik het gevoel dat ik bij de echte Sabrina ben gekomen. Ik zag altijd hoe andere artiesten kwetsbaar durven te zijn, maar ik durfde dat niet, het voelde als zwakte. Wat eraan bijdroeg dat ik dat nu wel durf, of eigenlijk een keerpunt was, waren de inzichten die ik kreeg over mijn opvoeding. Mijn ouders gaven me veel liefde, maar ze waren emotioneel gesloten. Ik kreeg mee dat ik sterk moest zijn, snel dóór moest als er iets was. Vrij en open was het bij ons niet. Dat heeft me geblokkeerd, als artiest en als mens. Als zangeres heb ik gevoeld dat ik iets wilde, maar ik kon er maar niet bijkomen. Voor de buitenwereld kwam ik gesloten en koel over. Ik droeg een soort harnas, hoorde ik vaak. Je neemt veel mee van je ouders in je leven.”

Expeditie Robinson

„Mijn deelname aan het televisieprogramma Expeditie Robinson vorig jaar was een bewuste sprong in het diepe om sociaal iets bij te leren. Hoe ga ik dat doen?, vroeg ik me af. Hoe ga ik me houden? In alle stilte daar – je doet veel tijd namelijk helemaal niets – had ik een openbaring. Het werd meteen de reden van mijn vertrek van het eiland, waar ik intussen alweer drieënhalve week zat. Want na lang peinzen begreep ik wat ik in mezelf moest gaan aanpakken, en daarover wilde ik eigenlijk direct met mijn ouders gaan praten. Ik kon mij niet meer focussen; zó klaar was ik voor verandering.”

Kwetsbaar

„In Save Me, een liedje met enkel zang en gitaar, ga ik met de billen bloot. Ik voel me rot, wil veranderen en ben op zoek naar ‘healing’. Het nummer groeide een jaar lang met me mee, met hoe ik me voelde. Ik ben er op mijn kwetsbaarst in. Hoe ik dat live moet uitvoeren weet ik niet, misschien barst ik wel in janken uit – het komt zo dichtbij. Laatst bij de bandrepetities moest ik al echt een paar keer stoppen. Ik vind dat eng, maar ik praat met mezelf om die angst los te laten. Want het gevoel dat ik er mag zijn, dat ik vrij mag zijn op het podium, wordt steeds groter.”

Wees onberispelijk

„Ik breng nu zelf mijn muziek uit en heb mijn laatste cd ook zelf geproduceerd. Het voelde logisch alles zelf te doen, nu ik zo persoonlijk ben in mijn muziek.

Het boek The Four Agreements van de Mexicaanse sjamaan Miguel Ruiz heeft me hiermee geholpen. Wees onberispelijk in je woorden; vat niets persoonlijk op; ga niet uit van veronderstellingen; doe altijd je best. Dat vond ik mooie uitgangspunten die wat mij betreft in veel opzichten slaan op de muziekindustrie zoals ik die heb leren kennen. In die muziekwereld wordt veel van je gevonden, maar dat heeft niet veel te maken met wat waarheid is. Het boek herinnert me eraan naar mijn eigen intuïtie te luisteren. Intussen doe ik ook een opleiding tot natuurvoedingskok. Ik verdiep me erg in gezond voedsel en de macrobiotische filosofie. Met hoe je het maakt en waar je het vandaan haalt leer je je energie, je yin en yang, te sturen. Het is niet alleen gezonde gerechten leren maken, het gaat om een bewuste lifestyle.”

Nina Simone

„Toen ik in 2012 de rol van Nina Simone kreeg moest ik heel diep gaan om me haar te voelen, me zó grillig en kwetsbaar te kunnen uiten. Zeker in een lied als Mississippi Goddam moest ik me binnenstebuiten keren om te raken waar dat heftige lied over gaat. Dus dicht op het publiek, zwaaiend met mijn armen, zo gek als maar kan voor de boodschap. Nu ik meer bevrijding voel, lukt me dat beter. De komende tijd gaan we met de Nina Simone-tour het hele land door. Verre van ideaal, om een plaat uit te brengen met een eigen tournee en daarnáást nog twintig theatershows te gaan doen. Maar ach, mijn liefde voor deze voorstelling is zo groot.”

Suriname

„Ik overweeg een paar jaar met mijn gezin in Suriname te gaan wonen. Ik ben er geboren en kwam naar Nederland toen ik zes maanden oud was. Mijn ouders zochten een beter bestaan. Ik ga elke twee jaar wel die kant op, er woont enorm veel familie. Mijn kinderen van 11 en 5 jaar zouden gewoon in Paramaribo naar school gaan. Daar zien ze al naar uit, zelfs. Muziek heb ik altijd, en zal ik altijd blijven maken. Maar ik geloof dat er een groter plaatje is. Ik zou muziekprojecten met jongeren willen starten, ik wil graag weer gaan overdragen. Ik zou zo kunnen terugkeren naar mijn oude beroep van jongerenwerker.”