EU Hof van Justitie maakt naam als privacybeschermer

Het is moeilijk om niet enthousiast te worden over het arrest van het Europese Hof van Justitie, deze week, dat een einde maakt aan de voorkeursregeling voor Amerikaanse bedrijven die gegevens van Europese burgers doorsluizen. Deze ‘Veilige Haven’ afspraak tussen Brussel en Washington uit 1998 wordt door het Hof juist als intrinsiek onveilig beoordeeld. De VS voldoen namelijk niet aan de kern van het recht op databescherming voor Europese burgers. En de Europese Commissie mag van het Hof alleen dergelijke afspraken maken met derde landen die daaraan wèl voldoen.

De kern is dat Europese burgers altijd inzage mogen krijgen in hun gegevens en die ook mogen laten wijzigen of verwijderen. Dat is in de VS onvoldoende gegarandeerd. Brussel had deze deal dus nooit mogen sluiten, althans niet op deze manier. Tegelijk verklaart het Hof de privacytoezichthouders van de 28 lidstaten ieder apart bevoegd om hierop toe te zien. Ook dat is een correctie op ‘Brussel’ en in zekere zin herstel van soevereiniteit.

Het Europese Hof ontwikkelt zich tot een privacybeschermer van formaat. Eerder maakte het al de kachel aan met een Europese data-retentierichtlijn, een anti-terreurmaatregel uit 2006. Die zette het Hof weg als een „zeer omvangrijke en bijzonder ernstige inmenging in de fundamentele rechten op eerbiediging van het privéleven”. Ook erkende het Hof onlangs het recht van burgers om te mogen ontsnappen aan het geheugen van grote zoekmachines op internet. Dit zogenoemde ‘recht op vergeten’ geldt voor zoekresultaten over (niet publieke) personen die „bovenmatig” zijn of „niet of niet meer toereikend”, gezien de verstreken tijd. Sindsdien zijn de grote zoekmachines druk met het wissen van links naar niet meer relevante informatie, op verzoek van (alleen) Europese burgers. Goed dat er rechters zijn, lijkt toch de belangrijkste conclusie.

Het ‘Safe Harbour’ arrest van het Europese Hof maakt de VS ook duidelijk dat de Snowden-onthullingen over de clandestiene controle van ook het Europese dataverkeer door Amerikaanse autoriteiten, hier diepe indruk hebben gemaakt. En dat alle pogingen sindsdien om het toezicht te verbeteren het vertrouwen niet hebben hersteld.

Dit arrest veroorzaakte dan ook een schokgolf. De sterk vervlochten data-economieën van de VS en de EU staan nu onder grote druk. Zo’n 4000 bedrijven sloten zich bij ‘Safe Harbour’ aan. Feitelijk is het zelf-regulering op basis van een convenant, gecontroleerd door de markt. Al die bedrijven moeten zich nu afvragen of hun dataverkeer nog op solide juridische basis plaats vindt. De Europese Commissie verklaarde het arrest als een „steun in de rug” te zien bij de pogingen om het „Safe Harbour” raamwerk te verbeteren. Dat is een understatement - het arrest is een stevige opdracht en een maatstaf voor de toekomst. Ook de Amerikanen zullen moeten bewegen. Washington waarschuwde al dat grote economische schade en een aantasting van het vrije informatieverkeer dreigt. De uitdaging is nu om dat te voorkomen. Amerikaanse ondernemingen vrezen dat ze straks van 28 lidstaten apart toestemming nodig hebben om gegevens van burgers uit die landen in de VS te mogen opslaan. Het is dan ook van belang dat de toezichthouders en de Commissie snel een gezamenlijke houding bepalen. Daarbij staat Europa inderdaad sterker, dankzij dit arrest. De belangrijkste winnaar is echter de Europese burger. Die kreeg op een cruciaal moment van het Hof de plaats terug die hem of haar toekomt. Diens persoonlijke levenssfeer is maatgevend.