Theaterproducties van het Kremlin

Juurd Eijsvoogel schrijft iedere vrijdag op deze plaats over internationale kwesties.

Alexei Nikolsky / RIA-Novosti

Het zit Vladimir Poetin niet mee, al weet hij daar aardig de aandacht van af te leiden. Zijn interventie in Oekraïne heeft hem de Krim opgeleverd, en de aanhankelijkheid van twee separatistische republiekjes. Maar dat weegt lang niet op tegen het feit dat de rest van dit belangrijke buurland zich nu – hoe verdeeld, berooid en ontredderd het ook is – resoluut van Rusland heeft afgewend. In historisch perspectief is dat voor het Kremlin een pijnlijke nederlaag.

In Syrië oogt het Russische militaire offensief indrukwekkend – tot je erbij stil staat dat het een uiterste poging van Poetin is om zijn in het nauw gedreven bondgenoot Assad nog een kans op overleven te geven. En om nog iets te redden van de sterk getaande Russische invloed in dat land en de regio.

Schitteren op het Europese podium

En dan Kosovo. Tot woede van Rusland wist deze voormalige provincie van Servië zich na een bloedige oorlog eind jaren negentig, met steun van de NAVO, los te maken van de Servische overheersing. Dat Kosovo in 2008 formeel zijn onafhankelijkheid uitriep was bitter voor de Serviërs maar ook voor de Russen – ze beschouwen elkaar graag als broedervolken.

En daar hield Poetins vernedering op de Balkan niet op, ook al weet de afdeling theaterproducties van het Kremlin dat steeds weer aardig te verbloemen. Een jaar geleden werd Poetin als held onthaald in Belgrado, met een militaire parade, een hoge onderscheiding en een menigte die ‘Poetin! Poetin!’ scandeerde en posters van hem meedroeg. Elders in Europa werd gejammerd dat dit de zoveelste meesterzet van Poetin was: terwijl de westerse wereld hem in een isolement probeerde te drijven vanwege zijn annexatie van de Krim en zijn schimmige oorlog in het oosten van Oekraïne, wist Poetin toch weer op een Europees podium te schitteren dankzij zijn Servische vrienden.

Maar ondanks alle liefde voor Rusland en Poetin hebben die Servische vrienden er ondertussen wél voor gekozen koers te zetten in de andere richting: naar de Europese Unie. Dat levert minder spectaculaire beelden op dan de triomfantelijke intocht in Belgrado, maar het politieke gewicht is heel wat groter.

Pijnlijke tegenslag

Een klein voorbeeld uit de diplomatieke coulissen van de Verenigde Naties leert dat Rusland het ook daar soms moeilijk heeft. Het doet nog wel zijn best om de internationale erkenning van Kosovo als onafhankelijke staat tegen te werken, maar stapje-voor-stapje komt het kleine Balkanland toch steeds dichter bij een volwaardige acceptatie door de internationale gemeenschap.

Lidmaatschap van de Verenigde Naties kan Moskou nog blokkeren met zijn veto in de Veiligheidsraad. Maar tot afgrijzen van Rusland, en natuurlijk ook Servië, is Kosovo wel hard op weg lid te worden van UNESCO, de dochterorganisatie van de VN voor onderwijs, wetenschap en cultuur. Dezer dagen vinden daarover stemmingen plaats die in de media waarschijnlijk niet veel aandacht zullen trekken, maar die wel pijnlijk voor Rusland kunnen zijn als ze voor Kosovo goed uitpakken. Lukt het Kosovo tot UNESCO toe te treden, dan is dat weer een nederlaagje voor de Russen.

Dat alles wil niet zeggen dat Rusland slechts een luidruchtige figurant op het wereldtoneel is. Rusland profiteert optimaal van het feit dat Europa zwak en verdeeld is en van crisis naar crisis rolt, terwijl Amerika onzeker is over zijn rol in de wereld. Poetin laat zien dat niet alleen de VS en de NAVO tot militaire interventies in staat zijn, en dat Rusland pal staat voor zijn bondgenoten – van wat voor dubieus allooi ze ook zijn.

Maar dat dit voldoende basis is voor een terugkeer van Rusland als wereldmacht is moeilijk voorstelbaar .