Rutte heeft nog geen boodschap voor het volk

Anders dan in Duitsland is de asielproblematiek hier geen Chefsache. De kritiek op Mark Rutte neemt toe.

Rutte eind vorige maand bij aankomst op een EU-vluchtelingentop in Brussel. Foto ANP / Jonas Roosens.

Voorafgaand aan zijn bezoek aan een asielzoekerscentrum legde premier Rutte onlangs uit waarom hij dit ging doen. Natuurlijk om asielzoekers te spreken. „Maar ook om met mensen te praten die daarmee te maken hebben, in de omgeving. Hoe gaat dat in zo’n buurt, hoe reageren mensen erop, welke zorgen leven er?”  

Zijn uitleg is illustratief voor de worsteling van Rutte met de vluchtelingenproblematiek. Er is oog voor het menselijk leed van de vluchtelingen, maar de aandacht gaat vooral uit naar de zorgen van de Nederlander. Die Nederlander ziet zich geconfronteerd met een vluchtelingen die zich mogelijk in zijn buurt komen vestigen. En dat met een VVD-premier, een VVD-staatssecretaris voor Asielzaken (Klaas Dijkhoff) en soms ook nog eens, bijvoorbeeld bij het Drentse Oranje, met een VVD-burgemeester. 

Nu de publieke steun voor de opvang van de vluchtelingen volgens verschillende enquêtes afneemt, is Rutte een gemakkelijke schietschijf voor de in opiniepeilingen snel groeiende PVV. „De Nederlandse bevolking schreeuwt nu om een oplossing. De grenzen moeten dicht”, verklaarde Geert Wilders onlangs in de Tweede Kamer tegen Rutte. „We kunnen niet wachten tot u iets in goede banen leidt. Tot nu toe maakt u er een enorme puinhoop van.”

De worsteling van Rutte zorgt er wellicht ook voor dat het asielbeleid, in elk geval in de publiciteit, geen Chefsache is zoals in Duitsland, waar bondskanselier Merkel openlijk het voortouw nam. Toen Merkel vorige maand naar een asielzoekerscentrum ging, vroeg GroenLinks-leider Jesse Klaver waarom Rutte dat niet in Nederland deed. Volgens de premier moest Merkels bezoek gezien worden tegen de achtergrond van de neo-nazistische onlusten die bij sommige azc’s speelden. Die onlusten waren er hier niet. Later besloot Rutte toch om een centrum, de Koepelgevangenis in Breda, te bezoeken. Buiten aanwezigheid van journalisten.

Boodschap voor het volk

Vorige maand werd de premier tijdens de persconferentie na afloop van de ministerraad gevraagd of hij geen boodschap had voor ‘het volk’. De grote vluchtelingenstroom was op gang gekomen, de beelden van het driejarige Syrische jongetje Aylan stonden bij iedereen op het netvlies, grote groepen vluchtelingen zaten vast op de Balkan. De boodschap van Rutte was vooral een zakelijke. Het draaide om beleid. „Mijn boodschap is dat Europa geconfronteerd wordt met een buitengewoon ernstig vraagstuk. Dat dit probleem van een omvang is dat je het hele beleid – hoe we omgaan met vluchtelingen – opnieuw moet doordenken.”

De kritiek van de oppositie op de aanpak van de premier neemt toe. Te weinig leiderschap. Te onzichtbaar. Volgens SP-leider Emile Roemer had de premier met de huidige problemen niet op handelsmissie naar de Verenigde Staten moeten gaan.

Hoe voorspelbaar de kritiek uit de oppositie ook is, weglopen van de asielproblematiek is voor de premier onmogelijk. De druk zal alleen maar groter worden. Niet eerder werd Rutte zo hard geconfronteerd met het feit dat de rol van de premier een hele andere is dan die van de VVD-leider.