Leer tijdreizen tijdens festival voor afrofuturisten

Wat hebben avantgardisme, sciencefiction en de omzwervingen van de Afrikanen met elkaar te maken? Beleef het mee in Worm.

Rasheedah Phillips: „Met afrofuturisme vieren we onze cultuur zónder blank perspectief.” Foto D1L0 DeMiLLe/Afrofuturism Now!

Video-installaties, filmvertoningen, optredens van internationale en Nederlandse afronauten: Worm, het Instituut voor Avantgardistische Recreatie, pakt uit om het fenomeen afrofuturisme aan de man te brengen. „Dat mocht wel eens een keer”, zegt Florian Cramer van Worm, dat sinds 1999 underground-cultuur bovengronds haalt.

Cramer engageerde de afgelopen twee jaar de belangrijkste hedendaagse afrofuturisten voor het vijfdaagse festival Afrofuturism Now! dat vanaf woensdag wordt gehouden. De stroming bestaat al jaren – denk aan bekende afrofuturisten als George Clinton en het legendarische jazzorkest Sun Ra Arkestra – maar er vindt nu een wereldwijde opleving plaats. Die „waanzinnige globale subcultuur” van het afrofuturisme moet gevierd worden, vindt Cramer.

De term afrofuturisme werd bedacht in 1994 door de Amerikaanse cultuurcriticus Mark Dery, in zijn boek over cybercultuur. Hij wilde een naam geven aan de aanwezigheid van zwarte cultuur in sciencefiction, technologie en fantasy.

Ook Nederlandse afrofuturisten

Afrofuturisme mag dan zijn oorsprong in Afrika en Verenigde Staten vinden, ook Nederland kent afrofuturisten. Worm presenteert werk van videokunstenaar Charl Landvreugd, en aanstormend dj-talent Philou Louzolo draait afrogalactische soul- en funkplaten op één van de afterparty’s. Visueel kunstenares AiRich, die in haar fotowerk alleen met zwarte modellen werkt, neemt haar installatie Photobooth mee. De jonge Rotterdamse rapper Dichter komt rappen en schrijver en SF-expert Theo Paijmans, bekend om zijn performance-lezingen over sciencefiction, draagt op het festival zijn steentje bij aan diverse lezingen en workshops.

Cramer ziet mensen graag opgaan in het afrofuturisme, daarom zijn er veel workshops tijdens het festival. „Wij zeggen altijd: ‘alles is al gemaakt, maar nog niet door jou’. We hopen hiermee een nieuwe generatie afrofuturisten in de Rotterdamse bevolking te inspireren.”

Afrofuturist King Britt uit Philadelphia is producer van onder meer grote namen in de muziek als Radiohead en Miles Davis. Britt is een grote naam op het festival. Hij gaf eerder in het New Yorkse Museum of Modern Art een performance over afrofuturisme. In Rotterdam maakt hij een nieuwe geluidscollage waarin hij radiocorrespondentie van Amerikaanse politieagenten verwerkt, als kritiek op het huidige politiegeweld in de Verenigde Staten. Cramer verwacht een artistiek hoogtepunt: „Alle muzikanten op het festival doen mee.”

Rasheedah Phillips, een belangrijke vrouwelijke afrofuturist, eveneens uit Philadelphia, geeft een workshop tijdreizen. De Afrikaanse cultuur kent een lange geschiedenis van toekomstkijken en in contact komen met andere werelden, vandaar dat sciencefiction zo belangrijk is voor afrofuturisme. Sun Ra maakte in 1974 al de film Space is the Place, waarin hij met ufo en al op aarde neerdaalde om de zwarte gemeenschap te redden.

Phillips: „We kijken naar praktische manieren waarop je kunt tijdreizen. Een voorbeeld? Je kunt al tijdreizen door naar muziek te luisteren. Muziek overstijgt de tijd. Tijd loopt terug, je hebt altijd het verleden nodig om naar de toekomst te gaan.”

Phillips denkt al haar hele leven na over afrofuturisme, zelfs nog voordat ze wist dat de term bestond. Ze ontdekte het woord vijf jaar geleden, en wist meteen dat ze er iets mee moest doen. „Het sprak me aan omdat het een gebied is dat rijp is voor ontwikkeling. Met deze terminologie of taal kunnen we onze plek in de toekomst bespreken, of het nou gaat om politiegeweld of armoede. Voor mijn generatie en die erna is afrofuturisme ook een leuke manier om na te denken over de toekomst”, zegt Phillips.

In 2011 richtte ze daarom het platform The Afrofuturist Affair op. Vorig jaar kwam haar eerste sciencefictionroman uit, The Recurrence Plot.

Ze legt uit: afrofuturisme is de herinterpretatie van de omzwervingen van de Afrikanen, ontstaan door kolonialisme en slavernij. „Maar bij sciencefiction denk je niet direct aan zwarte cultuur. Die is altijd uitgesloten geweest vanwege bijvoorbeeld slavernij. We worden eerder gestereotypeerd als entertainers of sporters. Met afrofuturisme vieren we onze cultuur zónder blank perspectief en nemen we onze plek in de toekomst in.”