De Nobelprijswinnaar Die Niet Genoemd Mag Worden

Svetlana Aleksijevitsj droogt in Minsk haar tranen.

Foto Tatyana Zenkovich / EPA

Wit-Rusland heeft voor het eerst in de geschiedenis de Nobelprijs voor de Literatuur gewonnen, maar bijna niemand wil praten over schrijfster Svetlana Aleksijevitsj. De klanten van de ‘Centrale Boekhandel’ in het centrum van Minsk lopen snel door. De werknemers kijken weg. Uiteindelijk neemt de directeur Inga Bekitsj de verslaggever naar het schap met het werk van de kersverse laureaat.

Aleksijevitsj mag dan niet worden uitgegeven in Wit-Rusland, maar haar boeken worden in Moskou wél gedrukt. En ze verkoopt goed in Minsk, vertelt directeur Bekitsj, vooral de laatste tijd. Haar laatste boek, ‘Het einde van de Rode mens’ is uitverkocht. „Toen we hoorden dat Aleksijevitsj was genomineerd voor de Nobelprijs, hebben we meteen extra exemplaren besteld.”

Emotionele persconferentie

Op een paar steenworpen afstand, op de redactie van de krant ‘Nasja Niva’, vindt dezelfde middag een emotionele en chaotische persconferentie plaats. Terwijl de journalisten elkaar bijkans vertrappen in het kleine redactielokaal, dept Aleksijevitsj haar ogen met een papieren zakdoek. De hoofdredacteur aan haar zijde introduceert haar, in het Wit-Russisch. Maar Aleksijevitsj spreekt Russisch, de taal waarin ze ook schrijft.

Aleksijevitsj was thuis toen ze werd gebeld, minuten voor de bekendmaking. Toen ze het nieuws hoorde, dacht ze niet „aan zichzelf”, maar aan de slachtoffers van Tsjernobyl, de kernramp in 1986 in Oekraïne, die vooral slachtoffers maakte in Wit-Rusland. En ze dacht aan Wit-Rusland, „ons kleine land, waaraan tot op de dag van vandaag van alle kanten getrokken wordt”.

Aleksijevitsj, kortom, is niet bang om politieke uitspraken te doen. Voor haar boeken interviewde ze de slachtoffers van het Sovjetsysteem. „We zijn nog altijd vastgenageld aan die Sovjetperiode”, zegt ze. „86 procent van de mensen in Rusland vindt het wel oké, wat er gebeurt in [door pro-Russische rebellen bezette] Donetsk.”

Maar ook de journalisten willen het over politiek hebben. De Wit-Russen vragen naar de verkiezingen van komende zondag, wanneer Loekasjenko met een Noord-Koreaanse meerderheid zal worden gekozen tot president. De Oekraïense journalisten willen haar mening over de oorlog in hun land. En de Russische journalisten willen weten waarom Aleksijevitsj eigenlijk zo negatief is over de ‘Russische wereld’, de culturele ruimte die Moskou nog altijd beschouwt als achtertuin.

Svetlana Aleksijevitsj blijft rustig onder het spervuur van vragen. „Ik houd van de Russische wereld die wordt gerespecteerd door de wereld”, zegt ze. „De wereld van de Russische literatuur, ballet, muziek. Ik houd niet van de wereld van Beria en Stalin, de wereld van Poetin. Dat is niet mijn wereld.”

Bekijk hier een interview met Aleksijevitsj uit 2013:

Lees verder: Zij beschrijft de trauma’s van gewone Russen<

Lees ook bij The New Yorker: Non-Fiction wins a Nobel