Wil de echte zzp’er opstaan?

De VVD ziet ze als vrije ondernemers, de PvdA als kwetsbare eenpitters. Maar er is niet één soort zzp’er.

The Future Group Foto's Floren van Olden

De maatschappelijke en politieke discussie over de 800.000 zzp’ers is weer geopend. VVD en PvdA hebben onderling geen nieuw beleid voor zelfstandigen zonder personeel kunnen maken, bleek vorige week uit een kabinetsbrief bij een langverwacht zzp-onderzoek. De regeringspartijen hebben hun opdracht teruggegeven en schuiven grote besluiten door naar een volgend kabinet.

VVD en PvdA denken té verschillend over zelfstandigen om tot één beleid te komen. De VVD ziet de zzp’er als een vrije ondernemer die je de ruimte moet geven in een vrije markt. De PvdA ziet vooral de kwetsbare eenpitters die aan de onderkant van die vrije markt proberen te overleven. Maar wie heeft gelijk?

„Ik neig het meest naar het liberale standpunt”, zegt zzp-onderzoeker Fabian Dekker van de Erasmus Universiteit Rotterdam. „Verreweg de meeste zzp’ers, 85 procent, kiest bewust voor het zelfstandig ondernemerschap. Zzp’ers worden ook veel te snel met flexwerkers, zoals oproepkrachten en payrollers vergeleken. Bij die groep is het wel zo dat 80 à 90 procent liever een vast contract heeft.”

Tegelijkertijd is er wel een grote groep zzp’ers die weinig sociale bescherming heeft. Slechts één op de drie zzp’ers verzekert zich tegen arbeidsongeschiktheid, volgens het onderzoek dat het kabinet heeft laten doen. De helft bouwt minder pensioen op dan werknemers in loondienst. En er is een groep goedkope ‘schijnzelfstandigen’ die in de praktijk als ‘werknemers’ werkt: tussen de 2 en 17 procent van alle zzp’ers, blijkt uit onderzoek in de bouw, transport, zorg en zakelijke dienstverlening.

Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is: er is niet één zzp’er. Er is ook niet één VVD-zzp’er en één PvdA-zzp’er. De 800.000 zzp’ers vormen een sterk gevarieerde groep naar leeftijd, opleidingsniveau, werk, inkomen en contractvorm. Dekker: „Dat is geen nieuwe conclusie. Dat is precies de conclusie die de Sociaal Economische Raad in 2010 ook al trok.”

De diversiteit aan zzp’ers vraagt ook om een gerichte aanpak en om een discussie zonder ongenuanceerde politieke tegenstellingen. Toekomstig overheidsbeleid moet minder onderscheid maken tussen werknemers en zelfstandigen, volgens de onderzoekers. Een volgende regering zou beter beleid kunnen maken voor álle werkenden, dat is gebaseerd op de mate van zelfredzaamheid. Ofwel: met meer bescherming voor kwetsbaren op de arbeidsmarkt en minder voor het zelfredzame deel.