Werk jij straks nog maar vier dagen?

Foto ANP

Als het aan Kamerlid Martijn van Dam ligt, heeft iedere werknemer straks één keer per week een mama- of papadag – net als hijzelf. Nu het economisch beter gaat, moet de politiek volgens de vice-fractievoorzitter van de PvdA zorgen dat werknemers meer vrije tijd krijgen.

“Bijna niemand wil alleen maar werken en verder nergens tijd voor hebben”, zei Van Dam in een interview in het Algemeen Dagblad. Hij pleit daarom voor een vierdaagse werkweek met werkdagen van negen uur. Hoe reëel is dit plan?

1. Maakt het voorstel kans?

In de Tweede Kamer is het plan tot nu toe met weinig enthousiasme ontvangen. Het wordt vooral gezien als een sympathiek proefballonnetje. Eerder werden voorstellen om de werkweek in te korten, vorig jaar en in 2006, ook al weggehoond.

De voornaamste vraag is: wie moet een kortere werkweek betalen? Van Dam stelt voor dat werkgevers en werknemers in de cao afspraken maken over een “fatsoenlijk loon” voor een 36-urige werkweek. Maar daar zien de werkgevers weinig in, zegt een woordvoerder namens VNO-NCW en MKB-Nederland.

“Er is in Nederland een wettelijk recht op deeltijd werk. Iedereen die nu minder wil werken, kan dat op de werkvloer bespreken. Dit zou bovendien betekenen dat we als economie een groot stuk productiviteit inleveren.”

Zes jaar geleden, aan het begin van de kredietcrisis, hield toenmalig PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer ook al eens een pleidooi om een werkdag in te leveren. Zo zouden er meer banen beschikbaar komen, was het idee. Vorig jaar probeerde GroenLinks het nog eens. Beide plannen konden op weinig bijval rekenen.

2. Hoeveel werkt een Nederlander nu gemiddeld?

Nederland staat bekend als een land waar we veel kunnen in weinig tijd. Ons land heeft volgens de meest recente gegevens van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) met 30,1 uur weliswaar de kortste werkweek van alle OESO-landen – het gemiddelde ligt op ruim 36 uur – de arbeidsproductiviteit behoort juist tot de hoogste van Europa, zo blijkt uit cijfers van Eurostat. Alleen in Noorwegen, Denemarken, Ierland en België wordt per uur harder gewerkt.

De reden dat we zo ‘weinig’ werken, is dat Nederland Europees kampioen deeltijdwerken is. In 2013 had de helft van de werkenden in Nederland (vooral vrouwen) een deeltijdbaan, ver boven het Europese gemiddelde van 20 procent.

3. Worden we minder productief als we een werkdag inleveren?

Dat hoeft niet zo te zijn. Uit een experiment uit 2009 in de Amerikaanse staat Utah onder 17.000 ambtenaren blijkt dat de meeste werknemers het werk dat ze eerder over vijf dagen verspreidden, gewoon in vier dagen gingen doen. Zij werkten overigens niet negen, maar tien uur op een dag.

Maar een vierdaagse werkweek is niet voor iedere beroepsgroep weggelegd. Edith Josten, die in 2002 aan de universiteit van Tilburg promoveerde op het onderwerp, onderzocht drie typen werknemers: kantoorpersoneel, industriële werknemers en verplegenden en verzorgenden. In de eerste twee categorieën bood de vierdaagse werkweek met langere dagen vooral voordelen. De werknemers waren tevreden en presteerden nauwelijks minder dan in een ‘gewone’ werkweek. Alleen in de zorg bleek het 4×9-werkschema fysiek en emotioneel te zwaar. Daar leidde de werkweek tot lagere prestaties en meer gezondheidsklachten.

De extra mama- of papadag van Martijn Van Dam is dus haalbaar, maar niet voor iedereen. In verzorgende beroepen is het werk simpelweg niet in vier dagen te proppen: te belastend.