Nee zeggen tegen extra opvang mag

De burgemeester van Midden-Drenthe voelt zich „overruled”. Had hij het been stijf kunnen houden? Ja, zegt een aantal juristen.

Enkele bewoners van het asielzoekerscentrum in Oranje lopen en zitten langs het Oranjekanaal. Foto Sake Elzinga

Twee bussen gevuld met 103 asielzoekers reden dinsdagavond in het donker het Drentse dorp Oranje binnen. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Asiel, VVD) had de bus laten komen. Sterker, hij heeft het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) opdracht gegeven op korte termijn zevenhonderd extra asielzoekers in Oranje te laten opvangen.

Midden-Drenthe, de gemeente waar Oranje onder valt, verkocht tot die dinsdagnacht nog ‘nee’ aan Dijkhoff. Genoeg is genoeg, aldus de gemeente. Oranje vangt al zevenhonderd asielzoekers op, precies zoals afgesproken in een begin juli ondertekende bestuursovereenkomst met het COA.

Maar toen kwamen de bussen. 103 mensen. Midden-Drenthe ging overstag, al is de gemeente er eigenlijk nog steeds op tegen.

Kán Dijkhoff dat zomaar doen, de bestuursovereenkomst ten spijt? Dat vraagt burgemeester van Midden-Drenthe Ton Baas (VVD) zich ook af. Hij voelt zich „overruled” door Dijkhoff. Volgens Baas speelt mee dat de bestuursovereenkomst – die hij dus eerder dit jaar al sloot met het COA – over asielopvang gaat: zevenhonderd mensen die tot oktober 2017 in Oranje asiel krijgen. De staatssecretaris wil de extra zevenhonderd asielzoekers nu huisvesten in de zogenoemde noodopvang. Die is van kortere duur: noodopvang duurt vaak niet langer dan één jaar. Ik stond dus niet sterk, is de boodschap van burgemeester Baas: feitelijk heeft Dijkhoff de bestuursovereenkomst omzeild.

Zevenhonderd lege bedden

Los daarvan, zegt de burgemeester: er staan al maanden zevenhonderd lege bedden klaar in Oranje. Immers, vorig jaar was er al sprake van plaatsing van 1.400 asielzoekers. Dat heeft de gemeente toen op de valreep afgewend: 1.400 was wel een heel groot aantal voor een dorp van nog geen 140 inwoners. Maar de lege bedden hebben altijd klaargestaan. Burgemeester Baas wil maar zeggen: zijn onderhandelingspositie was zwak.

Maar de vraag is wat de juridische basis is voor het optreden van Dijkhoff. Het ministerie van Veiligheid en Justitie was gisteren onbereikbaar voor commentaar op die vraag.

Volgens universitair docent migratierecht Lieneke Slingenberg van de Vrije Universiteit Amsterdam staat de staatssecretaris niet sterk. „De wettelijke taak voor de opvang van asielzoekers ligt bij het COA. Het is aan gemeenten of zij meewerken. Dat kan, maar dat hoeft niet.” Vandaar dat het COA die bestuursovereenkomsten met gemeenten moet afsluiten, zoals het met Midden-Drenthe heeft gedaan. Kortom: de gemeente heeft geen wettelijke plicht tot het opvangen van asielzoekers. Folke Larsson, advocaat vreemdelingenrecht in Leiden (Ad Astra Advocaten): „Er zijn geen wettelijke regels op basis waarvan je de plicht kunt opleggen tot de opvang van deze extra asielzoekers.”

Kan het Rijk de gemeente niet dwingen mee te werken, via een zogenoemde bestuurlijke aanwijzing?

Volgens Slingenberg is zo’n aanwijzing alleen mogelijk „als daarvoor een wettelijke grondslag bestaat of als er sprake is van taakverwaarlozing” door de gemeente. Zo dreigde staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, PvdA) vorig jaar met een aanwijzing omdat gemeenten volgens hem verwijtbaar traag waren met de inkoop van jeugdzorg. In Midden-Drenthe is van taakverwaarlozing echter geen sprake. De gemeente houdt zich aan de overeenkomst met het COA.

Stel dat burgemeester Baas dinsdagnacht had geweigerd om de 103 asielzoekers uit die bussen op te vangen. Had de staatssecretaris dan zijn zin kunnen doordrukken? Slingenberg: „Het lijkt erop dat hij daartoe geen juridische mogelijkheden had gehad.” Advocaat Larsson: „De staatssecretaris kan natuurlijk zeggen dat het de morele plicht is het Rijk niet alleen het werk te laten opknappen. Maar er zijn geen wettelijke regels die hem hadden ondersteund.”

Zover is het echter niet gekomen. Oranje zwichtte. Precies zoals Dijkhoff het wilde. Burgemeester Baas gaat nu met hem het gesprek aan, met het doel zo snel mogelijk terug te gaan naar het oorspronkelijke aantal van zevenhonderd asielzoekers „Komen we er niet uit, dan kan dat resulteren in juridische stappen.”