Column

Misschien broeit nu een nieuwe crisis

Gaan we op herhaling? Hopelijk niet. Maar wees er niet helemaal gerust op. Vanuit een ander deel van de wereld komt misschien de volgende financiële crisis aanwaaien. Hier, bij de jaarvergadering van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) in Lima, gaat het tot nu toe over vrijwel niets anders.

Hoe dat precies kan gebeuren, is fundamenteel onvoorspelbaar. Kijk naar het Westen zelf: tijdens ‘onze’ financiële crisis van 2008 (die eigenlijk al in 2007 begon) openbaarden zich fenomenen in het financiële systeem waar alleen de absolute kenners weet van hadden.

Stel je voor: de waarde van alle financiële activa waarover de meest complexe en exotische derivaten waren afgesloten (alle denkbare varianten op opties, termijncontracten en swap-ruilcontracten) was zomaar een factor 10 van het wereldwijde bruto binnenlands product. De financiële sector bleek er onder onze ogen met de werkelijkheid vandoor te zijn gegaan.

In Europa en de VS ligt de hele situatie op dit moment bevroren in de ijskast van de centrale banken. Ongekend lage rentes en recordaankopen van staats- en andere leningen door die centrale banken in ruil voor geld, houden de markten in toom. Ze maken schulden ook dragelijk: het verschil in te betalen rente tussen een wrakkig bedrijf en een sterke staat is extreem klein, en weerspiegelt het verschil in risico niet of nauwelijks.

Maar wat als alles ontdooit? Er zijn inmiddels excessen elders in de wereldeconomie – soms veroorzaakt door het westerse beleid zelf, dat het snelle kapitaal naar plekken joeg waar de opbrengst groter was. Daar, in de opkomende landen, van China tot Brazilië, broeit op dit moment misschien de volgende financiële crisis.

De groei van China vertraagt, de grondstoffenlanden zijn in crisis. De schulden van bedrijven uit de betrokken landen zijn volgens het IMF opgelopen van 4.000 miljard dollar in 2004 naar 18.000 miljard dollar nu – waarvan 3.000 miljard als ‘excessief’ wordt aangemerkt.

De bankiersclub IIF komt overigens op een totale schuldenlast van 24.000 miljard, hetgeen onderstreept dat zelfs dergelijke machtige denktanks er maar een slag naar moeten slaan. De marge? Van het verschil in schatting tussen IMF en IIF geef je elke aardbewoner een gloednieuwe iPhone 6.

Als een deel van deze schulden niet wordt afbetaald, dan komt het monster van de financiële markten een kijkje nemen. Via de aandelenbeurzen, via grensoverschrijdende kapitaalstromen. Via westerse beleggingsfondsen, die massaal naar de opkomende landen zijn gegaan. Als hun deelnemers in Amsterdam, in Londen, in New York, eruit stappen, moeten deze fondsen gedwongen hun beleggingen van de hand doen, tegen bodemprijzen. Dat komt bovenop een hefboomeffect dat zij zelf intussen zijn aangegaan: volgens het IMF staat er van al hun beleggingen in de opkomende landen 1.500 miljard dollar uit via derivaten.

Kunnen de financiële markten dat aan? Zij zijn als geen ander in staat een schok in een deel van de wereld door te geven aan andere regio’s. En de zorg is dat de markten net als in 2008 opdrogen als het erop aankomt. Dat er voor de verkopers geen kopers zijn en de prijzen excessief reageren.

Te veel schuld tegenover te weinig kapitaal. Te veel speculatie tegenover te weinig echte economische activiteit. We dachten dat dit een westers fenomeen was. Maar het blijkt nu ook elders uit de hand te lopen. De hele wereld heeft nu een veel te groot balanstotaal.