Lekker, iedereen een vierdaagse werkweek - of kan dat niet?

Sympathiek idee van de PvdA, maar de voornaamste vraag is: wie gaat dat betalen?

Campagneposters van vakbond FNV voor een 36-urige werkweek uit 1985.

Als het aan Tweede Tweede Kamerlid Martijn van Dam ligt, heeft iedere werknemer straks één keer per week een mama- of papadag – net als hijzelf. Nu het economisch beter gaat, moet de politiek volgens de vice-fractievoorzitter van de PvdA zorgen dat werknemers meer vrije tijd krijgen. „Bijna niemand wil alleen maar werken en verder nergens tijd voor hebben”, zei Van Dam dit weekend in een interview. Hij pleit daarom voor een vierdaagse werkweek met werkdagen van negen uur. Hoe reëel is dit plan?

1. Maakt het voorstel kans?

In de Tweede Kamer is het plan tot nu toe met weinig enthousiasme ontvangen. Het voorstel wordt vooral gezien als een sympathiek proefballonnetje. Eerder werden voorstellen om de werkweek in te korten ook al weggehoond.

De voornaamste vraag is: wie moet een kortere werkweek betalen? Van Dam stelt voor dat werkgevers en werknemers in de cao afspraken maken over een „fatsoenlijk loon” voor een 36-urige werkweek. Maar daar zien de werkgevers weinig in:

Een woordvoerder van VNO-NCW en MKB-Nederland: 

Er is in Nederland een wettelijk recht op deeltijdwerk. Iedereen die nu minder wil werken, kan dat op de werkvloer bespreken. Dit zou bovendien betekenen dat we als economie een groot stuk productiviteit inleveren.

2. Hoeveel werkt een Nederlander nu gemiddeld?

Ons land heeft volgens de meest recente gegevens van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) met 30,1 uur de kortste werkweek. Het gemiddelde ligt op ruim 36 uur.

Maar de arbeidsproductiviteit behoort juist tot de hoogste van Europa. Alleen in Noorwegen, Denemarken, Ierland en België wordt per uur harder gewerkt.

De reden dat we zo ‘weinig’ werken, is dat Nederland Europees kampioen deeltijdwerken is. In 2013 had de helft van de werkenden in Nederland (vooral vrouwen) een deeltijdbaan, ver boven het Europese gemiddelde van 20 procent.

3. Worden we minder productief als we een werkdag inleveren?

Dat hoeft niet zo te zijn. Uit een experiment uit 2009 in de Amerikaanse staat Utah onder 17.000 ambtenaren blijkt dat de meeste werknemers het werk dat ze eerder over vijf dagen verspreidden, gewoon in vier dagen gingen doen. Zij werkten overigens niet negen, maar tien uur op een dag.

Maar een vierdaagse werkweek is niet voor iedere beroepsgroep weggelegd. Edith Josten die in 2002 aan de universiteit van Tilburg promoveerde op het onderwerp, onderzocht drie typen werknemers: kantoorpersoneel, industriële werknemers en verplegenden en verzorgenden. In de eerste twee categorieën bood de vierdaagse werkweek met langere dagen vooral voordelen. De werknemers waren tevreden en presteerden nauwelijks minder dan in een ‘gewone’ werkweek. Alleen in de zorg bleek het 4x9-werkschema fysiek en emotioneel te zwaar. Daar leidde de werkweek tot lagere prestaties en meer gezondheidsklachten.

De extra mama- of papadag van Martijn Van Dam is dus haalbaar, maar niet voor iedereen. In verzorgende beroepen is het werk simpelweg niet in vier dagen te proppen: te belastend.