Rusland heeft nu regie in Syrië

Het Russische ingrijpen dwingt Turkije de strategie jegens Syrië te wijzigen. Een no-flyzone is onhaalbaar.

Russische straaljager dropt bommen boven Syrië. Video opname, beschikbaar gesteld door het Russische ministerie van Defensie. Volgens de Russen ging het om een aanval op IS in de buurt van Idlib. Foto Russisch ministerie van Defensie/EPA

Door in te grijpen in Syrië heeft Rusland plannen van de Turken gedwarsboomd om met de Amerikanen een no-flyzone in het noorden van Syrië in te stellen. De Russen dwingen de Turkse regering te accepteren dat de Syrische president Assad voorlopig niet zal vertrekken.

Turkije dringt al jaren aan op een vliegverbod, in een grensstrook zo’n tachtig kilometer Syrië in. NAVO-landen zouden dat verbod moeten handhaven vanaf Turkse luchtmachtbases. De oppositie tegen Assad kan vanuit zo’n zone effectiever werken en worden getraind. Nu bestaat die oppositie uit honderden, al dan niet radicale groepen die amper samenwerken.

Op den duur zou zo’n no-flyzone een veilig gebied moeten worden, waar ook vluchtelingen worden opgevangen: een bufferzone die ook op de grond wordt verdedigd. Turkije wil dat graag, onder meer omdat Syriërs massaal veiligheid zoeken in Turkije.

Voor Europa onuitvoerbaar

Maar Assad ziet dit als landjepik. De Russen helpen hem nu om dit tegen te houden. De speciale gezant van president Poetin voor het Midden-Oosten zei gisteren dat Rusland tegen een bufferzone is. Daarvoor is eerst een VN-mandaat nodig. Zelf is Rusland door Assad uitgenodigd en opereert dus binnen het internationaal recht.

Binnen Europa werd een bufferzone steeds als onuitvoerbaar gezien, omdat het zou neerkomen op deelname aan een grondoorlog. Er zijn bovendien vragen over Turkse bijbedoelingen: wil Turkije ook een bufferzone om te voorkomen dat Koerden in Syrië een eigen staat beginnen?

Bij gebrek aan alternatieven kregen de Turken de afgelopen tijd toch steeds meer gehoor. Met het Amerikaanse leger werd gewerkt aan de uitwerking op papier. Ook in Europa groeide de interesse. Een bufferzone zou kunnen helpen bij het indammen van de vluchtelingenstroom.

Nieuwe vluchtelingenstromen

Het plan speelt een rol in de onderhandelingen tussen de EU en Turkije over de aanpak van de vluchtelingencrisis. Maandag sprak de Turkse president Erdogan daarover met ‘EU-president’ Tusk. Erdogan waarschuwde voor nieuwe vluchtelingenstromen als de oorlog in Syrië heviger wordt, wat volgens de Turkse regering kan gebeuren door de Russische bemoeienis.

Het Russische ministerie van Defensie heeft beelden vrijgegeven van aanvallen op - volgens het ministerie - gronddoelen van IS

Maar door de Russische interventie in Syrië, onder het voorwendsel van de strijd tegen Islamitische Staat, zijn de plannen voor een no-flyzone achterhaald, waarschuwen deskundigen. Rusland heeft straaljagers in Latakia ingezet die zijn ontworpen voor gevechten in de lucht. En het heeft een vliegdekschip met geavanceerde luchtafweerraketten gestuurd. Maar de rebellen hebben geen luchtmacht.

Het wordt door analisten gezien als een militair dreigement geen no-fly zone in te stellen. „Turkije, de NAVO en de VS praten over een zone met een vliegverbod. Rusland praat er niet over, maar handelt. Het houdt zo de zone in het noorden tegen en creëert tegelijkertijd een eigen zone met een vliegverbod”, zegt Meltin Gurcan, een Turkse militair analist.

Welkom in Assadistan

Ook de hoogste Amerikaanse militair voor de NAVO, generaal Philip Breedlove, waarschuwt dat Rusland een gebied heeft gecreëerd waar straaljagers van de VS niet kunnen komen. De ‘zeer geavanceerde luchtverdedigingscapaciteit’ is volgens hem niet gericht tegen Islamitische Staat. „Die draait om iets anders.”

„Rusland probeert een Assadistan op te richten”, zegt Gurcan. Hij noemt de timing perfect. Door de naderende verkiezingen hebben de VS geen zin zich dieper in de oorlog te mengen. En Turkije zit tot de verkiezingen op 1 november met een overgangsregering. „Beide zijn politiek verlamd.”

Turkije moet zich nu volgens Gurcan herbezinnen op zijn Syriëbeleid. Dat was erop gericht de oppositie te steunen bij de strijd tegen Assad. Dat is volgens hem niet langer realistisch.

Doordat Russische jets meermalen het Turkse luchtruim zijn binnengekomen dringt ook tot Turkse burgers door dat er een urgent probleem is. „De regering in Ankara probeert nu af te wegen in hoeverre ze dit zal proberen te behandelen als een nationaal probleem dat bilateraal met Rusland kan worden opgelost. Of dat het een NAVO-zaak is.” Voorlopig kiest de Turkse regering voor het eerste, denkt Gurcan. De Russische inmenging verandert anders in een 'confrontatie tussen Rusland en de NAVO.' In plaats van bufferzone wordt de Turkse grens dan een frontlinie in een globaal conflict.

Lees verder: Turkije vreest IS en de Koerden​ en Ene Turkse front opent het andere