Poetin speelt met een Rubiks kubus

Vandaag wordt Vladimir Poetin 63 jaar. De Russische president heeft zichzelf allang een speeltje cadeau gedaan: een strategische Rubiks kubus, schrijft Christ Klep.

Foto Alan Sailer / Rex Features/ HH

De ‘groene mannetjes’ zijn weer op pad. Dit keer in Syrië. Rusland breidt daar zijn militaire aanwezigheid gestaag uit, met name bij de havenstad Latakia. Boeiend detail: het lijkt deels te gaan om dezelfde marinierseenheid die eerder in de Krim opdook. Minister van Defensie Sergej Sjojgoe noemde ze toen ‘die beleefde mensen’. Het Westen reageert opnieuw verrast en verontrust. L’histoire se répète.

Hoe deze hernieuwde Russische assertiviteit te duiden? Hoe past Syrië in Poetins bredere strategische aanpak? Als handvat ter ontrafeling dient hier Rubiks kubus: een strategische, driedimensionale kubus, zogezegd. De horizontale as bestrijkt het geografische speelveld. Nu eens vliegen Russische bommenwerpers boven de Noordzee, dan weer rijden tanks in Oost-Oekraïne. Even geleden wreef Poetin Turkije op. Nu is Syrië aan de beurt. Alles tussen de Noordkaap en de Middellandse Zee valt binnen de lijnen van Poetins speelveld.

De as in de diepte is het tijdpad. Soms overlappen de Russische zetten: het opduiken van witte vrachtwagens en het oplaaien van de strijd in Oost-Oekraïne, bijvoorbeeld. Dan weer lijkt het Kremlin een tijdje stil te vallen. Of is het tijd voor een vredesvoorstel. Of voor dreigementen. Het tijdpad kent oneindig veel haltes.

De laatste van de drie assen van Poetins virtuele Rubiks kubus loopt verticaal: het vermogen om te escaleren en te deëscaleren. Van schijnbaar verzoenende gebaren tot het dreigen met atoomwapens. Anything goes.

Zo ontstaat het beeld van een schier eindeloos aantal opties op drie assen: locatie, tijd en spanningsniveau. Poetin geeft de kubus elke dag een draai. Of hij laat het strategische speeltje een paar dagen liggen. Ook niets doen is iets doen. Twee principes zijn nauw verweven met dit driedimensionale spel. Om te beginnen het concept van maskirovka: het intrigerende mengsel van misleiden, verwarren en ontkennen. De Russen zijn traditioneel meesters in het optrekken van dikke lagen mist. Groene mannetjes in Syrië? Welnee, klinkt het vanuit Moskou, niets aan de hand. Ons beleid heeft zich niet gewijzigd. We zitten juist véél meer op één lijn met de VS dan Washington wil toegeven!


Russisch weerbericht: 'Prima weer voor nieuwe luchtaanvallen in Syrië'

Het andere principe is de omkeerbaarheid van elke zet. Of in elk geval het vermogen om tijdig te stoppen. Een draai te veel aan de kubus impliceert verlies van handelingsvrijheid in het spel. Denk bij ‘een draai te ver’ aan een aanval op Oekraïne of de Baltische staten.

Het beeld van Rubiks kubus past uitstekend bij de regionale grootmacht Rusland en zijn inmenging in stroperige hybride oorlogen. Ik stel me zo voor hoe de machtsrealist Poetin in het Kremlin naar de kubus staart en zich afvraagt: nu een draai op de horizontale as, de diepte in of toch wat meer dreigen? Mogelijkheden genoeg. Als iets voorspelbaar is, dan toch de onvoorspelbaarheid van Poetins strategische aanpak, verborgen onder een dikke laag maskirovka. Hij gaat ons in Syrië nog verbazen.