Ontvangers bijstand dupe van commerciële fraudebureaus

De uitkeringen van honderden mensen zijn stopgezet of verlaagd op basis van onderzoek dat niet gebruikt mocht worden. Het gaat om frauderapporten van commerciële adviesbureaus, die ‘no cure no pay’-afspraken maakten met gemeenten en sociale diensten.

Politie en belastingdienst verrichten in Den Bosch een grootscheepse controle naar uitkeringsfraude Foto Koen Verheijden/ ANP

De uitkeringen van honderden mensen zijn stopgezet of verlaagd op basis van onderzoek dat niet gebruikt mocht worden. Het gaat om frauderapporten van commerciële adviesbureaus, die ‘no cure no pay’-afspraken maakten met gemeenten en sociale diensten.

Tussen 2004 en 2014 hebben tientallen gemeenten gebruik gemaakt van de diensten van onderzoeksbureaus die op deze basis speurden naar uitkeringsfraude. Hoe meer fraude zij opspoorden of aantoonden, des te hoger was hun beloning. Maar sinds ruim een jaar accepteren rechters dit soort commerciële fraudeonderzoeken niet meer als rechtsgeldig bewijs, omdat de objectiviteit van de controleurs onvoldoende vaststaat.

Alleen uitkeringsgerechtigden die recent bezwaar hebben gemaakt, kunnen onder de terugvorderingen en de bijbehorende boetes uitkomen. Slechts een kleine minderheid van de van fraude beschuldigde uitkeringsgerechtigden doet dat, blijkt uit onderzoek door NRC Handelsblad.

Vaststellen fraude onmiskenbaar taak overheid

Het speuren naar uitkeringsfraude door extern ingehuurde controleurs werd in september 2014 aan banden gelegd. De Centrale Raad van Beroep – de hoogste instantie op het gebied van het sociale bestuursrecht – stelde toen in een vonnis over te toen dat de gemeente Amstelveen dat tekort was geschoten in het uitbesteden van de controle op de sociale zekerheid aan een commercieel bureau.

Volgens de Centrale Raad is vaststellen van fraude “onmiskenbaar” een kerntaak die “binnen het publieke domein diende te worden uitgevoerd en dus niet mag worden uitbesteed aan een privaat bedrijf”. Een constructie waarbij medewerkers van een privébedrijf tot “onbezoldigd ambtenaar” van de gemeente worden benoemd kan evenmin door de beugel.

Deze zomer verscherpte PvdA-staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken de voorwaarden waaronder commerciële partijen zoals incassobureaus toegang hebben tot privacygevoelige informatie die gemeenten en uitkeringsinstanties bijhouden.

Generaal pardon

Else Roetering van de Landelijke Cliëntenraad laat weten dat de uitkeringsgerechtigden die afgelopen jaren door een particulier bureau zijn onderzocht hier niets aan hebben.

“Het kwaad is al geschied: honderden uitkeringen zijn stopgezet en teruggevorderd, en er zijn hoge boetes geheven – terwijl het onderzoek niet aan de eisen voldeed.”

Zij pleit voor een generaal pardon voor alle mensen van wie de uitkering op basis van een commercieel fraudeonderzoek is gekort. Volgens de managers van twee bureaus die dit soort onderzoeken doen, houden zij zich altijd aan de regels, en voldoen hun onderzoeken aan alle eisen van objectiviteit en zorgvuldigheid. Sinds de uitspraak van de bestuursrechter werken zij niet meer met ‘no cure no pay’.