Lukt het Volkswagen vandaag iedereen tevreden te houden?

Foto AP/Ingo Wagner

“We zullen er alles aan doen om uw vertrouwen terug te winnen”, adverteerde Volkswagen dit weekeinde groot in Duitse kranten.

Beeld Volkswagen

De advertentie van Volkswagen: “Eigenlijk zouden hier onze felicitaties met de vijfentwintigste verjaardag van de Duitse eenwording staan (…) Maar we willen slechts een enkele zin meedelen: We zullen er alles aan doen om uw vertrouwen terug te winnen.” . Beeld Volkswagen

Niet dat de klant een andere keuze heeft dan z’n autofabrikant te vertrouwen. De automobilist van nu rijdt rond in een black box. Hij heeft geen idee hoe de motor exact de verbranding en luchttoevoer regelt, de timing van de ontsteking, de inspuiting van de brandstof, de turbodruk.

Dat regelt het motormanagementsysteem allemaal. Een moderne auto zit bomvol software – tot wel honderd miljoen regels code, zegt hoogleraar software engineering Mark van den Brand van TU Eindhoven. Ter vergelijking: in de Joint Strike Fighter, die veel meer kan, zitten maar 8 miljoen regels code.

Update: Volkswagen wil in januari beginnen met het aanpassen van de auto’s die zijn uitgerust met sjoemelsoftware. De autofabrikant presenteert deze week de technische details van de oplossing.

Slim motormanagement

Die regels code zijn niet openbaar, want op slim motormanagement beconcurreren autofabrikanten elkaar. En zo kan het dat diep in de software van zeker 11 miljoen dieselauto’s met motortype EA 189 van Volkswagen een aantal programmeerregels zitten die jarenlang de autoriteiten hebben bedonderd. Op de rollenbank schakelt de auto over naar een schonere stand dan op de weg. De software is zo ontoegankelijk dat zelfs de Amerikaanse milieuautoriteit, die het schandaal aan het licht bracht, moest vertrouwen op de bekentenis van Volkswagen.

Vandaag moet de autofabrikant van de Duitse transportautoriteit KBA met een plan van aanpak komen. Met daarin hoe het de werkelijke uitstoot van stikstofoxiden van deze auto’s binnen de normen gaat brengen, zónder programmeertrucs. De verwachting is dat Volkswagen een software-update gaat aankondigen. Als die versie niet goed genoeg is, mogen de gewraakte auto’s niet meer in Duitsland worden verkocht.

20, 30 pk verlies

Maar wat is goed genoeg? Dat wordt een lastige opgave voor Volkswagen. Wil het bedrijf de dieselauto’s op de weg schoon laten rijden, dan is de kans reëel dat de auto flink aan vermogen inboet. “Je auto kan misschien wel 20, 30 pk verliezen”, zegt Edward Holweg. Hij is hoogleraar intelligent automotive systems aan de TU Delft. “Op de snelweg merk je dat niet, maar bij het invoegen en optrekken echt wel.”

Dieselgate uitgelegd:

Automobilisten zijn niet verplicht om bij de garage een update te halen. Het uitzicht op verminderd vermogen zal hen zeker niet lokken. Het uitzicht op vaker het tankje AdBlue – tegen stikstofoxiden – bijvullen ook niet. En als niemand de update draait, wordt de lucht niet schoner.

Redelijke kans dat het Volkswagen niet lukt om èn de autoriteiten èn de klanten tevreden te houden, zegt hoogleraar Van den Brand. Hij verwacht dat Volkswagen het frauderende stuk software zal verwijderen, “maar dat verandert niks aan de uitstoot. Ze kunnen die hooguit iets terugbrengen met wat instellingen.” Een auto permanent in de schone testmodus laten rijden is in ieder geval geen optie. “Dat zal geen acceptabele update voor de automobilisten zijn.” De vraag is of de Duitse KBA dan de typegoedkeuring intrekt.

Maar de black box zelf gaat niet open. Ook niet voor de KBA, die dus niet kan controleren of de software in de auto deugdelijk is. De vraag naar openheid wordt ondertussen prangend, nu auto’s voor de besturing ook steeds meer op software gaan leunen. Neem lane departure warning-systemen, of zelfparkerende auto’s, of straks autonome auto’s. Als die ongelukken gaan maken, willen we op z’n minst begrijpen waaróm ze dat doen.

De eerste stap naar meer openheid is wel al gezet. Elektrische autofabrikant Tesla kondigde vorig jaar aan patenten vrij te geven. Een klein stapje was het. Inzage in alle software ging ook Tesla nog te ver.