Geen Photoshop, wel manipulatie

Horst P. Horst staat bekend als één van de grootste mode- en glamourfotografen van de twintigste eeuw. Waarom? Dat kun je nu in het Nederlands Fotomuseum Rotterdam zien.

Hij vond Marlene Dietrich niet eens zo’n bijzondere schoonheid. Zonder make-up had ze, vond hij, gewoon van die typisch vlakke, Duitse gelaatstrekken. „Ze was dan wel de belichaming van seks, maar ze was niet sexy”, zei de Duits-Amerikaanse fotograaf Horst P. Horst over zijn landgenote, die hij geregeld voor zijn lens had.

Ondanks deze zuinige typering maakte hij wel een aantal iconische portretten van haar. Zoals die uit 1942, waarin ze in een zwart mantelpak en een hooggesloten, witte blouse over een stoel leunt en waarin dat karakteristieke gezicht zo dramatisch wordt uitgelicht. Hoge jukbeenderen, zwoele, verleidelijke blik – niks vlaks aan eigenlijk. Blijkbaar wist hij er met zijn lampen toch nog iets van te maken.

De foto van Dietrich hangt nu in de tentoonstelling Horst. Photographer of Style in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam, samen met zo’n 250 foto’s van beroemdheden als Rita Hayworth, Vivien Leigh, Bette Davis en Joan Crawford. Daarnaast zijn er jurken uit de jaren dertig, dagboekaantekeningen, schetsen, interieurfoto’s en een film.

Hollywood en klassieke oudheid

De carrière van Horst P. Horst (1906 - 1999), die wordt gezien als één van de grootste mode- en glamourfotografen van de twintigste eeuw, bestrijkt zo’n zestig jaar. Hij kende zijn hoogtepunt in de jaren dertig en veertig, toen hij, met zijn interesse voor architectuur en zijn bewondering voor de klassieke Oudheid de nieuwe Hollywoodsterren vastlegde als ongenaakbare schoonheidskoninginnen. Vrouwen werden dankzij zijn dramatische lichten en klassieke poses Griekse godinnen – met hun perfecte lichamen, in hun perfecte jurken en dito make-up.

Man van de mode

Maar meer nog dan van film was Horst een man van de mode. Toen hij in 1931 in Parijs bij Vogue begon, was die stad het absolute modecentrum van de wereld. In de expositie zien we niet alleen veel zwart-wit en kleurenbeelden die hij in opdracht fotografeerde, maar ook een groot aantal covers. Horst zou er meer dan negentig maken.

Hoezeer hij verbonden was met de modewereld wordt wellicht het meest duidelijk door de dog tag, het naamplaatje van militairen, die in een van de vitrines ligt. Toen Horst, die in de Tweede Wereldoorlog dienst had genomen in het Amerikaanse leger, moest invullen wie ze moesten inlichten als hem iets zou overkomen, was dat Edna Woolman Chase, hoofdredacteur van Vogue.

Natuurlijk ontbreekt in de tentoonstelling zijn beroemdste werk niet: Mainbocher Corset, Paris 1939. In dit sensuele beeld van een vrouw, op haar rug gezien, zien we een kleine vorm van imperfectie: de veters van het korset hangen wat slordig en los om die gewelfde vrouwenrug heen, volgens Horst om zo extra te benadrukken hoe perfect dit lichaam is. Ernaast hoe de foto destijds in Vogue werd gepubliceerd: een geretoucheerde versie waarin de veters keurig strak zijn aangetrokken.

Het maakt duidelijk dat ook in tijden voor Photoshop beeld al werd gemanipuleerd. Het verlangen naar perfectie is niet exclusief aan onze tijd voorbehouden.