Nobelprijs Scheikunde gaat naar DNA-reparatie

De Nobelprijs voor scheikunde gaat dit jaar naar drie verschillende mechanismen voor DNA-reparatie in de cel die in de jaren zeventig en tachtig zijn ontdekt. De prijs wordt gedeeld door Tomas Lindahl, Paul Modrich and Aziz Sancar. Dit heeft vanmorgen het Nobelcomité in Stockholm bekendgemaakt. De reparatie van DNA werd al langer genoemd als een belangrijke biologische ontdekking die nog steeds niet beloond was met een Nobelprijs.

Pionierswerk

Het Nobelcomité prijst het pionierswerk van de onderzoekers. Ooit werd gedacht dat DNA heel stabiel was, maar vanaf de jaren zeventig werd duidelijk dat het voor de erfelijkheid zo belangrijke molecuul voortdurend gerepareerd wordt. ‘Uw DNA wordt streng bewaakt door een zwerm van celeiwitten’, zoals het Nobelcomité het treffend uitdrukte.

n

De Zweed Tomas Lindahl (1938) werkt aan het Francis Crick Institute in Groot Britannië, de Amerikaan Paul Modrich (1946) aan de Duke University School of Medicine in de VS en de Turkse Amerikaan Aziz Sancar (1946) werkt aan de University of North Carolina.
Lindahl bewees dat DNA inderdaad - zonder reparatie - snel kapot zou gaan en ontdekte ook een eerste mechanisme waarmee het DNA wordt hersteld: base excision repair. Sancar legde een ander mechanisme bloot waarmee de DNA-baseparen worden gerepareerd het ´nucleotide excision repair´. En Paul Modrich liet zien hoe de cel fouten in DNA repareert tijdens de celdeling: mismatch repair.

Hier kun je de bekendmaking in Stockholm terugzien:

De Nobelprijs voor de Scheikunde wordt toegekend door de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen. Belangrijke chemici en andere wetenschappers worden uitgenodigd voorstellen in te dienen. Niemand kan zichzelf voorstellen. De voorstellen worden besproken door een speciaal comité van de Academie, samen met de Scheikunde-afdeling. De Academie als geheel beslist uiteindelijk.

Net als bij iedere Nobelprijs dit jaar waren er veel geruchten dat een of meer vrouwen de scheikundeprijs zouden krijgen. Dat zou hoog nodig zijn geweest, want van de in totaal 106 (gedeelde) prijzen tot aan vorig jaar gingen er maar vier naar vrouwen. Toch nog wel twee keer zo veel als bij de natuurkunde prijs. De prijs voor geneeskunde ging in totaal naar twaalf vrouwen.

Deze week is Nobelweek

Het is de derde Nobelprijs die in deze ‘Nobelweek’ bekend wordt gemaakt. Gisteren ging de natuurkundeprijs naar de ontdekking dat neutrino’s massa hebben. Maandag ging de prijs voor geneeskunde naar de ontdekking van belangrijke medicijnen tegen tropische ziekten. Donderdag is de dag van de Nobelprijs voor de Literatuur. Vrijdag komt de Vredesprijs. Deze vijf prijzen zijn ingesteld door de Zweedse industrieel Alfred Nobel, per testament, in 1895. Nobel wilde een goed doel voor zijn kapitaal dat hij vergaarde met de productie van dynamiet.

Volgende week maandag wordt de Nobelprijs voor de Economie uitgereikt. Dat is een veel later opgerichte prijs, op initiatief van de Zweedse Rijksbank. De economieprijs werd voor het eerst in 1969 uitgereikt. Officieel heet deze prijs dan ook de Zweedse Rijksbankprijs ter herdenking van Alfred Nobel voor economische wetenschappen.