Wel het kind, maar niet de pijn

De medicalisering van de bevalling is de afgelopen vijftien jaar doorgezet. De vrouwen hebben meer zeggenschap bij de bevalling, maar de winst voor het kind is beperkt. „Doe mij maar een ruggenprik.” 

Apparatuur in het geboortehuis in het Diakonessenhuis Utrecht. Foto Olivier Middendorp

Een warm gevoel dat van je tenen naar je kruin kruipt. Alsof je iets te veel witte wijn op hebt. Zo omschrijft een kraamverzorgster haar ervaring met lachgas. Tijdens een cursus mocht ze het testen, het middel is terug in de kamer. Gedurende de bevalling kan lachgas pijn verzachten. Het is een minder ingrijpend alternatief voor medicinale pijnbestrijding, zoals de ruggenprik.

De afgelopen vijftien jaar zijn bevallingen in Nederland ‘medischer’ geworden, blijkt uit onderzoek van gezondheidswetenschapper van het Radboudumc en verloskundige Pien Offerhaus. Gisteren promoveerde zij op het onderwerp.

Het aantal zwangere vrouwen dat naar het ziekenhuis is verwezen tijdens de bevalling is volgens het onderzoek gestegen. De stijging was vooral een gevolg van ‘niet-urgente’ verwijzingen tijdens de ontsluitingsfase, bijvoorbeeld vanwege een verzoek om pijnbestrijding, of als de bevalling traag op gang kwam.

Het leidde tot een toename van medische ingrepen, zoals opwekking van de weeën, of een keizersnede. Daardoor hadden vrouwen vaker last van complicaties, zoals bloedverlies of koorts bij de bevalling. „Het leverde geen betere uitkomsten op voor het kind”, zegt Offerhaus. Ook de kindersterfte nam niet verder af.

Waarom is medisch bevallen ‘normaler’ geworden? Marijke Burger, kraamverzorgster in het Geboortehuis Utrecht, zegt het maar gewoon: „Mensen willen wél kinderen maar géén pijn.” Ze werkt dertig jaar in de zorg en ziet dat groeiende groep vrouwen de touwtjes in handen neemt: doe mij maar een ruggenprik. „Het is nooit eerder gebeurd dat cliënten zich zó druk maken over hoe hun bevalling geregeld is”, zegt Offerhaus. „Mensen willen meer zeggenschap.” Voordat een vrouw een ruggenprik of lachgas krijgt, moet worden vastgesteld dat andere pijnbestrijding, zoals verliggen of baden, niet werkt.

Laatst was er een jong stel dat om lachgas vroeg. Hadden ze gezien in One Born Every Minute, een populaire Britse realityshow. Over de grens wordt pijnbestrijding gepresenteerd als een recht, niet als een laatste hulpmiddel. Dat heeft ook invloed op wat Nederlandse vrouwen willen.

Het Geboortehuis is van STBN, een projectorganisatie in de geboortezorg, en gevestigd in het Utrechtse Diakonessenhuis. De kamers hebben geen ziekenhuisachtige toeters en bellen. Het bed staat niet op de hoge ‘opereerstand’, maar dicht bij de grond. Er ligt een sprei overheen dat de beenbeugels bedekt. Het Geboortehuis, geopend in 2012, biedt een „gevoel van veiligheid” aan de zwangere vrouw, vertelt Rebecca Tersteeg, één van de eerstelijns verloskundigen.

Door de klapdeuren is de afdeling gynaecologie waar medische bevallingen begeleid mogen worden. De verleiding om naar medische middelen te grijpen is in zo’n ‘hotelkamer’ kleiner, wordt verondersteld.

Mensen zijn angstiger geworden. Offerhaus: „Er is in het begin van dit millennium heel veel aandacht geweest voor babysterfte. Uit een belangrijk onderzoek bleek dat baby’s in Nederland vaker overleden dan in sommige andere westerse landen.” Dat kan ertoe hebben bijgedragen dat vrouwen en zorgverleners angstiger zijn. Met die angst is het volgens Offerhaus moeilijker om rustig af te wachten en wordt eerder naar hulpmiddelen gegrepen. „Ik denk dat we met zijn allen weer meer vertrouwen moeten krijgen.’’

Tegenbeweging: hypnobirthing

Het onderzoek naar babysterfte in Nederland is moeilijk te vergelijken met de situaties in andere landen. Nederlandse moeders zijn bijvoorbeeld gemiddeld ouder. Uit niets bleek dat thuisbevallingen, die in Nederland nog vaak voorkomen, samenhangen met babysterfte.

Er is ook een tegenbeweging: vrouwen die juist heel erg graag natuurlijk willen bevallen. Ook die vrouwen zijn heel bewust met hun bevalling bezig, zegt Burger. Ze gaan bijvoorbeeld naar een cursus hypnobirthing waarin ‘de eenvoud van geboorte’ benadrukt wordt. Nadat model Doutzen Kroes bekendmaakte dat ze een cursus had gedaan, werd het populairder.

Het aantal mensen dat thuis of zonder pijnbestrijding bevalt is in Nederland nog steeds hoger dan in veel andere landen. „Je bent niet ziek als je zwanger bent, dus je hebt geen hulp nodig, dat idee”, zegt Rebecca Tersteeg . Tien jaar geleden had je zelfs een soort „verloskundigenmaffia”, herinnert Tersteeg zich. „Pijn hoort erbij, vonden zij. Je durfde niet eens om medicatie te vragen.” Maar die calvinistische houding, waar Nederland lang bekend om stond, is minder geworden. Offerhaus: „Keuzevrijheid voor de zwangere vrouw staat nu voorop.”