Wanneer begint de Derde Intifada – of is ie er al?

Geweldsspiraal tussen Palestijnen en Israëliërs lijkt op die bij het begin van de Eerste en Tweede Intifada.

Een golf van geweld gaat sinds afgelopen week over de Westelijke Jordaanoever en Jeruzalem. Twee Israëliërs werden neergestoken door jonge Palestijnen, twee anderen doodgeschoten in hun auto. Israëlische ordetroepen doodden twee Palestijnse jongeren. Gistermiddag kwam Abd Elrahman Abeidallah (13) om door een Israëlische kogel; een dag eerder een 18-jarige Palestijn. Het leidde tot rellen in de bezette gebieden. Enkele honderden Palestijnen raakten gewond.

De Israëlische krant Yediot Ahronot, riep zondag op zijn voorpagina de Derde Intifada uit, een derde Palestijnse volksopstand. En de Duitse regering verklaarde gisteren dat „een nieuwe intifada op de loer ligt”.

De Eerste Intifada (1987-1993) werd behalve door geweld gekenmerkt door burgerlijke ongehoorzaamheid. Van de Tweede Intifada (2000-2005) staan vooral de zelfmoordaanslagen in Israël nog scherp op het netvlies.

Volgens Jeruzalem-expert Daniel Seidemann is dat er al een intifada aan de gang is sinds de zomer van 2014. Toen werden drie Israëlische scholieren ontvoerd en vermoord op de Westelijke Jordaanoever, waarna bij wijze van wraak de Palestijnse tiener Mohammed Abu Khdeir levend in brand werd gestoken. Deze gebeurtenissen vormden de opmaat tot de Gaza-oorlog tussen Israël en Hamas.

Ook in het najaar van 2014 laaide het geweld in en om Jeruzalem op, met de Tempelberg in Oost-Jeruzalem als ontbrandingspunt. Deze plek, heilig voor zowel joden als moslims, had in 2000 ook al het laatste zetje gegeven tot de Tweede Intifada, toen de toenmalige kandidaat-premier Ariel Sharon tot woede van de Palestijnen voet zette op hun heilige grond. Maar het najaarsgeweld van 2014 ebde ook weer weg.

Een overeenkomst met de eerste volksopstanden is de geweldsspiraal. Een Palestijn pleegt een aanslag, de Israëlische ordetroepen slaan hard terug, Palestijnse jeugd trekt de straten op om te demonstreren, Israël besluit tot hardere maatregelen (zoals met scherp schieten op stenengooiers), hierbij vallen doden aan Palestijnse kant – et voilà, de intifada is een feit.

Maar één belangrijk kenmerk voor een intifada ontbreekt: een fiat van de Palestijnse leiding. De voorgaande keren was er sprake van gecoördineerde verzetsactiviteiten. Maar de Palestijnse president Abbas, die aantrad na de Tweede Intifada, prefereerde de diplomatieke weg naar het einde van de Israëlische bezetting. In de voorbije tien jaar heeft Abbas stelselmatig het gebruik van geweld veroordeeld.

Maar de legitimiteit van Abbas brokkelt af: tweederde van de bevolking wil van hem af, en verkiezingen zijn er al jaren niet geweest. Een Palestijnse analist sprak van een ‘persoonlijke intifada’: acties van individuen.

Toch lijkt het er vooralsnog niet op dat een intifada de steun krijgt van de meerderheid van de Palestijnse bevolking. Tijdens de Eerste Intifada kwamen 1.100 Palestijnen om, tijdens de Tweede drie keer zo veel. Velen zijn murw geslagen door de bezetting, die al 48 jaar duurt, en willen ervan af – maar niet tegen elke prijs.