Opvang asielzoekers hapert, coalitie oneens over oplossing

Dijkhoff dwingt Oranje tot meer noodopvang asielzoekers. Langdurige opvang vormt landelijk probleem.

In het Drentse dorp Oranje arriveren twee bussen met vluchtelingen.  Foto Vincent Jannink / ANP

Voor het eerst heeft het kabinet het lokale democratische proces aan de kant geschoven om te voorkomen dat een groep asielzoekers de nacht op straat moest doorbrengen.

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie, VVD) zag zich gisteren genoodzaakt om ongebruikte opvangplekken in het dorpje Oranje toch in gebruik te laten nemen. Tegen afspraken met lokale overheden in.

Boze inwoners van het dorp blokkeerden zijn auto, na afloop van de bijeenkomst waar Dijkhoff zijn besluit kwam uitleggen. Hij kwam langs op verzoek van waarnemend burgemeester van Midden-Drenthe Ton Baas (VVD). Die zegt dat de staatssecretaris het verzoek om meer opvang sinds augustus vier keer bij hem had neergelegd. „Telkens zeiden we nee en gisteren werden we tegen de verwachting in geconfronteerd met een aanwijzing. Kom het zelf maar uitleggen.”

Oranje had zich na verhitte discussies in de gemeenteraad en met de bewoners net neergelegd bij de komst van zevenhonderd asielzoekers. „Met een pennenstreek schoffelt de staatssecretaris al onze afspraken onderuit”, zegt Baas.

Ook commissaris van de koning Jacques Tichelaar (PvdA) reageerde gisteravond boos: „Wat hier gebeurt is niet te begrijpen en draagt zeer zeker niet bij aan draagvlak en bereidheid onder inwoners om asielzoekers op te vangen.”

Dijkhoffs besluit toont vooral machteloosheid: de asielzoekers moesten ergens terecht. „Ik kan niet uitleggen dat er mensen verstoken blijven van opvang terwijl in Oranje bedden beschikbaar zijn die ongebruikt blijven”, schreef hij aan burgemeester Baas. Door zo’n aanwijzing te moeten geven lijkt staatssecretaris Dijkhoff – voor het eerst sinds zijn aantreden in maart – de grip op de problematiek kwijt.

Achterstanden en crisisopvang

Dijkhoff kampt met een gebrek aan bedden plus administratieve achterstanden. Afgelopen september wilden 12.800 vreemdelingen een asielaanvraag indienen, schreef hij gisteren aan de Tweede Kamer. Maar dat hebben ze niet allemaal kunnen doen, omdat de Immigratie- en Naturalisatiedienst achter loopt met de identificatie en registratie van asielzoekers.

Gemeenten richtten afgelopen maanden al reguliere opvang, noodopvang én crisisnoodopvang in. Noodopvang, dat zijn hallen en paviljoens. Crisisnoodopvang zijn plekken die gemeenten achter de hand houden voor incidenten en rampen. Die laatste vorm van opvang is bedoeld voor in beginsel 72 uur.

Kern van het probleem voor dat gebrek aan bedden ligt bij Dijkhoffs collega minister Stef Blok (Wonen, VVD). Hij moet de huisvesting van asielzoekers die een verblijfsvergunning hebben gekregen met de gemeenten regelen en dat proces verloopt zeer moeizaam. Elke maand komen er ruim duizend asielzoekers bij die wel een verblijfsvergunning hebben, maar nog geen huis toegewezen kregen in een gemeente. Die mensen blijven ‘steken’ in azc’s, omdat er geen huizen zijn.

Eenheid alleen nog in het kabinet

Blok en Dijkhoff moeten hun werk ook nog eens zien te doen met het luide kabaal van hun eigen coalitiefracties op de achtergrond. VVD en PvdA besluiten steeds vaker publiekelijk van mening te verschillen.

Gisteren kwam de PvdA met een oplossing: laat woningbouwcorporaties in de komende twee jaar 100.000 extra prefabwoningen bouwen om de ergste woningnood op te lossen. Want wees realistisch, zegt de PvdA: die mensen blijven hier.

Vanochtend reageerden de liberalen opdat voorstel, in het AD. Precies de andere kant op: asielzoekers moeten helemaal geen voorrang meer krijgen op een sociale huurwoning. Ze moeten in kantoren of gestapelde containers wonen, in sobere omstandigheden. Dat PvdA-plan moedigt vluchtelingen alleen maar aan om naar Nederland te komen, vindt de VVD.

Ruzie maken de coalitiepartijen er onderling niet over. Ze houden zich nog steeds aan de afspraak dat ze elkaar niet verrassen met kritische uitspraken of nieuwe plannen. Zie ook het relletje rond de rekentoets, gisteren: de VVD wist al een week dat de PvdA van die toets af wilde. Pas gisteren kwam dat in de publiciteit.

Verschil is dat rond vluchtelingen het lokale bestuur en emoties een grote rol spelen. De argwaan bij andere burgemeesters is gewekt: wat als wij ook asielzoekers krijgen opgedrongen? De noodgreep van gisteren toont hoe acuut het probleem is. Maar brengt een oplossing niet dichterbij.