Minister Blok had alles geregeld. En toen kwamen de asielzoekers

De toestroom van asielzoekers heeft grote gevolgen voor de woningmarkt.

Foto ANP / Martijn Beekman. Minister Blok (Wonen en Rijksdienst, VVD) tijdens een vragenuur in de Tweede Kamer.

Hij is niet „stoer genoeg”, minister Stef Blok (Wonen en Rijksdienst, VVD). Althans, volgens de PvdA. „Dit land heeft niet alleen stoere burgemeesters en wethouders nodig”, vindt Tweede Kamerlid Albert de Vries, „maar ook een stoer bewindspersoon”. Eerder deed staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Asiel, VVD) een beroep op „stoere” lokale bestuurders om ruimte te maken voor vluchtelingen.  

Morgen verdedigt Blok zijn begroting voor volgend jaar in de Tweede Kamer. Een debat dat voor Blok zonder enig probleem had kunnen verlopen. Want zijn begroting is de uitwerking van het in 2013 gesloten woonakkoord, waar oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP zich aan verbonden hebben. Maar de stroom vluchtelingen kan hem voor problemen stellen. 

In de begrotingsstukken weet Blok de nodige successen te melden. De koopwoningenmarkt trekt aan, het aantal huishoudens met een hypotheek die ‘onder water staat’, neemt af (van 34 procent in 2013 naar 25 procent in 2015). In 2020 zijn er naar verwachting nog 312.000 huishoudens met zo’n restschuld als gevolg van de waardedaling van hun woning. Verder ligt beperking van de hypotheekrenteaftrek op koers en wordt het scheefwonen – huishoudens met een hoog inkomen in sociale woningbouw – teruggedrongen door een periodieke inkomenstoets.   

Hypotheekrenteaftrek is beperkt, huurtoeslag stijgt nog

Blok sleept stilletjes zijn successen binnen, bevestigt SP-woordvoerder Farshad Bashir. „Hij vent zijn successen niet breed uit, maar hij is een slim onderhandelaar. Een ideologische, gedreven VVD-politicus. En daar krijgt hij van de PvdA de ruimte voor.” Hij krijgt die ruimte, omdat met dat woonakkoord de woningmarkt beter gaat functioneren, pareert PvdA-woordvoerder Albert de Vries. „Je ziet het herstel op de koopwoningenmarkt. En langzaam gaat het met de sociale huurmarkt ook beter.”

De VVD-minister wist voor volgend jaar ook een gat van bijna een kwart miljard op zijn begroting te voorkomen. Dat tekort dreigde door de explosief gestegen uitgaven aan huurtoeslagen. Die namen toe van ruim 2 miljard euro in 2008 tot 3,5 miljard in 2015. In de begrotingsvoorbereidingen kreeg Blok het voor elkaar dat dit tekort volgend jaar wordt betaald uit de algemene middelen.

Toch is het de vraag of Blok zijn liberale koers deze week ook in het begrotingsdebat overeind weet te houden. Want tot nog toe is nauwelijks rekening gehouden met de enorme instroom van vluchtelingen, en de gevolgen die dat heeft voor de woningmarkt. „Alleen al in de asielzoekerscentra wachten 13.000 zogeheten statushouders op een woning” aldus GroenLinks-woordvoerder Linda Voortman. „En dat gaat de komende periode explosief toenemen. Daar zal het debat met Blok voor een groot deel over gaan.”

Vorige week nam Blok de vlucht naar voren door na afloop van de ministerraad aan te kondigen dat hij leegstaande gebouwen van de rijksoverheid aan gemeenten gaat verhuren voor de opvang van vluchtelingen. Onduidelijk is overigens wanneer die gebouwen beschikbaar zijn. In de begrotingsstukken staat alleen dat het ministerie af te stoten vastgoed ‘screent’ op de mogelijkheden van ombouw tot woningen.

Het is de vraag of de Tweede Kamer in het begrotingsdebat met die oplossing genoegen neemt. „We willen geen houtje-touwtjebeleid”, zegt De Vries. De vluchtelingen die we opnemen, blijven hier.” Daarom komt de PvdA deze week met een ‘noodplan’ dat de komende jaren voorziet in de bouw van 100.000 tijdelijke woningen binnen twee jaar. Op langere termijn moeten er 750.000 woningen gebouwd worden en kunnen de tijdelijke weer verdwijnen.

Lastige boodschap

Linkse partijen in de Tweede Kamer staan voor een dilemma in dit debat: extra woningen voor vluchtelingen claimen, terwijl de wachtlijst voor andere woningzoekenden zal stijgen. Het blijft een lastige boodschap, bevestigt Voortman. „Dan gaat het om mensen die jarenlang op wachtlijsten staan. Er staat nu 400.000 vierkante meter rijksvastgoed leeg. Dat moet niet alleen terechtkomen bij vluchtelingen, maar ook bij andere woningzoekenden.”

De PvdA wil met dat noodplan Blok tot beweging dwingen. Want de brief van de minister van vorige week over beschikbaarstelling van rijksvastgoed is volgens De Vries onvoldoende. „Blok moet méér initiatieven nemen. Provincies moeten gemeenten verplichten kavels voor nieuwbouw beschikbaar te stellen.”

PvdA, GroenLinks en SP willen corporaties die bouwen, belonen door te sleutelen aan de verhuurdersheffing voor corporaties. Die heffing, oplopend tot 1,7 miljard euro in 2017, werd in 2013 ingesteld om gaten in de rijksbegroting te dichten. „Het zou goed zijn als corporaties die investeren in duurzaamheid of in oplossingen van de woningnood, gehele of gedeeltelijke vrijstelling krijgen van die verhuurderstoeslag”, aldus Voortman.

„Deze begroting sluit niet aan op de werkelijkheid”, aldus Bashir. „Blok moet bouwen stimuleren. En de verhuurdersheffing voor corporaties als hefboom gebruiken.” Volgens De Vries zullen corporaties bij die extra nieuwbouw nauwelijks met die heffingen te maken krijgen. „We willen dus hetzelfde als SP en GroenLinks.”