Dieuwke houdt DWDD draaiende

Niemand weet hoe het met DWDD was afgelopen als hoofdredacteur Dieuwke Wynia was opgestapt, zoals ze van plan was. Van Nieuwkerk kan en wil niet zonder haar.

Dieuwke Wynia

Als het 19.00 uur is, en Matthijs van Nieuwkerk in rap tempo zijn gasten voor de avond opsomt, dan staat zij op haar vaste plek. Recht tegenover hem, achter een bureautje, naast de camera met de autocue. Er is constant oogcontact tussen de presentator van De Wereld Draait Door en zijn hoofdredacteur. Gaat het goed? Te snel, te langzaam? De kijker ziet Van Nieuwkerk, Van Nieuwkerk ziet Dieuwke Wynia.

„Die twee zitten de hele tijd naar elkaar te loeren”, zegt ‘huisdichter’ Nico Dijkshoorn. „Een trillend ooglid van Matthijs, een trillende lip van Dieuwke; ze hebben weinig nodig om elkaar te begrijpen.”

Zo maken Van Nieuwkerk en Wynia al jaren de best bekeken talkshow van Nederland. Hij is het gezicht van het programma, zij de leider achter de schermen. En, zo bleek een paar jaar geleden, Van Nieuwkerk kan en wil het niet zonder haar.

Dieuwke Wynia (46) begon tien jaar geleden, een paar dagen voor de allereerste uitzending, bij De Wereld Draait Door als samensteller. Nu is ze de enige eindredacteur van Hilversum die zich ook hoofdredacteur mag noemen. Ze bedenkt items, leidt redactievergaderingen, vangt gasten op, strijkt plooien recht. De chief whip, noemt stamgast Prem Radhakishun haar. Dienstbaar aan Matthijs, leider over de rest. De ultieme combinatie, vindt Wynia zelf.

Bij creatieve duo’s heb je doorgaans een horkerige kunstenaar en een charmante regelneef. Bij Wynia en Van Nieuwkerk is dat omgekeerd; de horkerige regelneef geeft de voorzet, de charmante kunstenaar kopt in. Ze vullen elkaar aan. Van Nieuwkerk, blijkt uit interviews, is bang voor een heleboel dingen. „Ik besta uit een mozaïek van angsten en fobieën”, zei hij vorig jaar bij DWDD, toen hij in de uitzending een virtual reality-bril testte. Wynia is nergens bang voor.

Spoedeisende hulp

Dieuwke Wynia behoort tot een oud Fries geslacht, maar komt uit een hippieachtig gezin uit het Gelderse Hoevelaken. Haar ouders schetsen de tiener Wynia als een links punkmeisje met zwarte kleding en dreadlocks, die begin jaren tachtig stiekem blowde onder de trap van het plaatselijke kasteel en naar een in een atoomschuilkelder gevestigd jongerencentrum ging. Als gezin togen ze in 1981 naar de massademonstratie tegen kernwapens.

De liefde voor de kunsten heeft ze van haar vader, Lieuwe Herre Wynia (76), leraar en beeldend kunstenaar. Hij zag bovendien al vroeg hoe ze schoolopdrachten naar zich toe trok als het niet ging zoals ze wilde. „Als ze vond dat het te lang duurde, of dat de anderen niet hun best deden, nam ze al snel de leiding over.” Moeder Gonda Wynia (75): „Ze liet zich de kaas niet van het brood eten.”

Gonda was verpleegkundige op de spoedeisende hulp en de operatieafdeling. Moeder en dochter zien wel een verband tussen de ziekenhuishectiek en de heksenketel van DWDD. Wynia zei zelf in 2011: „Veel stress en bloederige toestanden, maar zij regelde dat het goed kwam. Daar zie ik wel een link.” Haar moeder: „We zijn allebei heel snel en handig, we doen tien dingen tegelijk, en we kunnen een heleboel aan.”

Wynia was, zo zegt haar vader, artistiek begaafd. Ze maakte zeefdrukken, speelde piano. Ze overwoog de Rietveldacademie, maar verruilde Hoevelaken uiteindelijk voor Amsterdam om daar kunst- en architectuurgeschiedenis te studeren.

Tijdens haar studie werkte ze in theatercafé Cox, waar ze veel mensen tegenkwam die in de media werkten. Dat wilde ze ook.

Toch duurde het even voor ze haar plek gevonden had. Ze werkte voor talkshowhost Karel van de Graaf, maar kreeg ruzie met hem. Bij DWDD werkte ze eerst onder de bedenker van het programma, Ewart van der Horst. Ook met hem botste ze. Na twee seizoenen vertrok hij, niet veel later werd Wynia de baas. Botsen doet ze nog steeds, maar als je zelf de baas bent, maakt dat minder uit.

De ja-maar-stoel

Wynia, zo zegt vrijwel iedereen, zit vol temperament en heeft weinig geduld. Ze is streng en kan, met haar blik op het eindresultaat, hard en kortaf zijn. Absoluut geen pleaser, en dat is uitzonderlijk in de tv-wereld. „Je moet soms hard aan het stuur draaien”, zegt Frans Klein, tv-directeur van de NPO en oud-programmadirecteur van de VARA. „Dat is on-Hilversums. Anderen houden liever de sfeer goed, ook al gaat dat ten koste van de kwaliteit van hun programma.” DWDD-redacteuren lopen op hun tenen en durven niet altijd een beslissing te nemen zonder Wynia te raadplegen. Dat kan veel tijd kosten.

Voor anderen is ze een rolmodel. „Een krachtige vrouw die tegelijk een lief meisje is, in sexy jurkjes”, zegt actrice en DWDD-tafeldame Halina Reijn. „De film- en tv-wereld is een mannenbolwerk, ik vind het best moeilijk me staande te houden. Zij kan dat.”

DWDD-redacteur Pieter Eckhardt (portefeuille kunst, klassiek en wetenschap): „Kunstenaar Daan Roosegaarde heeft ooit de ja-maar-stoel bedacht. Telkens als je ‘ja, maar’ zegt, krijg je een schokje. Daar denk ik vaak aan bij Dieuwke. Zij zegt nooit ‘ja, maar’. Ze zegt: dat gaan we doen. Ongeacht mogelijke praktische problemen. Ze durft groot te denken.”

Zelf zei ze een paar jaar geleden in een interview met NRC: „We bedenken iets, ik stuiter de redactie op, paf, paf, en het is er. Geen belemmeringen, geen blokkades.”

Met de stekker in haar hand

In 2011 kondigde ze plotseling haar vertrek aan. Ze zou directeur van BNN worden – maar dat was buiten Van Nieuwkerk gerekend, die in paniek raakte bij het vooruitzicht zonder haar verder te moeten. Klein, destijds nog bij de VARA: „Ik weet het nog goed. Een zondagmiddag, Matthijs belde: ‘Dieuwke ons gaat verlaten. Ik wil dit programma niet maken zonder haar. We moeten een list verzinnen’.”

Dat werden er twee. Ten eerste zei Van Nieuwkerk in een gesprek met Wynia dat haar vertrek ook zijn vertrek zou betekenen. Oei, het einde van DWDD; zo had ze het ook weer niet bedoeld. In de documentaire over DWDD Aan tafel (mei 2015) herinnert ze zich wat ze toen dacht: „Hè? Sta ik nou met die stekker in mijn handen? Heb ík die eruit getrokken?”

De tweede list: Van Nieuwkerk stelde voor van DWDD veel meer te maken dan een talkshow. Het moest een paraplu worden voor documentaires, concerten, hoorcolleges en ‘pop-up-musea’ – en Wynia zou de leiding krijgen. Daar bleek ze gevoelig voor. BNN werd afgebeld.

De vrolijke wetenschap

DWDD gebruikt zijn populariteit (dagelijks 1,2 tot 1,5 miljoen kijkers) om kunst en wetenschap aan de gewone man te brengen door ze in een snelle en aantrekkelijke vorm te gieten. Ook daar is Wynia grotendeels verantwoordelijk voor. Ze is oprecht gefascineerd door wetenschap en dus „de ideale leek”, zegt wiskundige en theoretisch natuurkundige Robbert Dijkgraaf, die voor DWDD University (een van de projecten onder de paraplu die Van Nieuwkerk verzon) al vier hoorcolleges gaf en momenteel zijn vijfde, over zwarte gaten, voorbereidt. „Ze zegt het meteen wanneer ze iets niet snapt, of wanneer iets te saai is. Tegelijk spoort ze me aan geen genoegen te nemen met een leuke anekdote. Ze wil het écht begrijpen.”

Volgens het oude ideaal van de VARA om het volk te verheffen? Nee, daar gaat het ze niet om, zegt Dijkgraaf. „Matthijs en Dieuwke maken gewoon de programma’s die ze zelf zouden willen zien.”