Angela Merkels ster daalt, in eigen kring en bij de Duitse kiezer

Kritiek op het soepele vluchtelingenbeleid van bondskanselier Angela Merkel klinkt steeds luider.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel (CDU) is niet onder de indruk van de golf van kritiek die haar vluchtelingenbeleid de laatste weken heeft losgemaakt in eigen land. De leider van de conservatieve Beierse zusterpartij CSU, Horst Seehofer, dreigt met een „aangekondigde instorting” van het asielsysteem, nog voor het invallen van de winter. Opmerkelijk: in recente populariteitspeilingen rijst zijn ster, terwijl Merkel voor het eerst in jaren niet meer bovenaan staat. Maar, zegt Merkel, „ik geloof niet dat hekken helpen”.

Ook uit Merkels ‘eigen CDU’ klinken nu dwarse geluiden en zelfs de sociaal-democraten van coalitiepartij SPD waarschuwen dat het zo niet door kan gaan. De coalitiepolitici lijken gevangen tussen de moed van de bondskanselier en de luimen van het kiesvolk.

Want inmiddels zijn honderdduizenden migranten Duitsland binnengestroomd en waarschuwen opvanggemeenten dat de grens is bereikt. De opvang raakt vol, de vrijwilligers kunnen het niet meer aan, de asielprocedures lopen vast.

Verwijt: zij zette deur open

Velen wijzen nu met de vinger naar Merkel: zij heeft op 4 september de deur opengezet, zo heet het. Toen een humanitaire noodsituatie dreigde met duizenden asielzoekers die vastzaten in Hongarije, verklaarde Merkel dat Syrische burgers op de vlucht voor oorlog welkom waren in Duitsland. Aan het asielrecht zat geen bovengrens, zei de bondskanselier ook. „Weet ze wel wat ze doet?”, kopte het liberale weekblad die Zeit boven een paginagrote foto van Merkel, die een selfie maakte met een vluchteling.

Bij de viering, dit weekeinde, van het 25-jarig jubileum van de Duitse hereniging in 1990 maakte de euforie van vorig jaar, toen een kwart eeuw Val van de Muur werd gevierd, plaats voor somberheid. Zelfs bondspresident Joachim Gauck, anders eeuwig optimistisch, sprak als een bezorgde trainer van een nationaal elftal dat ineens geen bal meer kan raken. „Dit is ons dilemma: we willen helpen. Ons hart is groot. Maar onze mogelijkheden zijn eindig.”

Merkel wijst naar Bismarck

Daar denkt Merkel heel anders over. Dat bleek vorige week al tijdens een toespraak in Halle, waar het 25-jarig bestaan van deelstaat Saksen-Anhalt werd gevierd. Merkel herinnerde aan de eerste Duitse rijkskanselier, Otto von Bismarck (1815-1898). Hij definieerde politiek als „de kunst van het mogelijke”. Dat moeten de Duitsers zich voor ogen houden, zei Merkel. „Want ook al schijnen sommige doelen te hoog gegrepen, sommige opgaven te groot, sommige conflicten bijna onoplosbaar, dan nog moeten we ons daardoor niet laten ontmoedigen, maar – in tegendeel – we kunnen steeds opnieuw werken aan wat mogelijk is.”

Verzet is zinloos, pak het aan

Voordat Merkel vertrok naar India, zei ze tegen Deutschlandfunk dat, indien ze nu weer werd geconfronteerd met de situatie als op 4 september, ze dat besluit „precies hetzelfde” zou nemen. Maar Merkel zegt tegelijk dat Duitsland niet iedereen die binnenkomt, zal opnemen. Ze wil dat Duitsland hierover „heldere signalen” uitzendt. Dat betekent dat de buitengrens van Europa strenger wordt bewaakt. Dat de „ordelijke procedures” aan de grenzen worden hersteld en asielprocedures worden versneld. „Mensen die geen recht hebben in Duitsland te zijn, moeten dat snel te horen krijgen.”

Merkel wil komende weken in gesprek met haar achterban, die nu aan haar twijfelt. „Ik heb een duidelijke lijn: het heeft geen zin je te verzetten tegen deze opgave of ervoor weg te duiken. Je moet aanpakken.”