Akkoord over vrijhandel rond Pacific, zonder China

Twaalf landen die liggen aan de Stille Oceaan zijn het eens over handelsakkoord TPP, de oosterse tegenhanger van het verdrag tussen VS en Europa.

De Verenigde Staten en elf landen rond de Stille Oceaan hebben gisteren in de Amerikaanse stad Atlanta voorlopige overeenstemming bereikt over misschien wel het grootste handelsakkoord in de geschiedenis: het Trans Pacific Partnership.

Dit TPP verbindt zo’n 40 procent van de wereldeconomie door het opheffen van handelsbeperkingen en het gelijktrekken van productnormen voor de meest uiteenlopende zaken, van auto’s tot landbouwproducten, van textiel tot medicijnen. De TPP-landen zijn Australië, Brunei, Canada, Chili, Vietnam, Maleisië, Mexico, Nieuw-Zeeland, Peru, Singapore, Japan en de Verenigde Staten.

Een definitief akkoord is nog ver weg. Het TPP moet eerst nog worden nagevlooid door juristen – zo’n legal scrubbing kan jaren vergen. Bovendien moet het akkoord, dat in veel landen politiek omstreden is, worden goedgekeurd door de nationale parlementen en het Amerikaanse Congres.

Toch is alleen al het sluiten van het mega-akkoord een groot succes voor de regeringen van de twee belangrijkste eraan deelnemende landen, de VS en Japan. Afgezien van de te verwachten groei betekent het akkoord voor hen een belangrijk tegenwicht tegen de opkomst van China, dat nadrukkelijk geen deel uitmaakt van TPP.

Voor Obama is het TPP daarnaast het eerste tastbare resultaat van een belangrijk onderdeel van zijn buitenlandpolitiek, de ‘pivot to Asia’. Gisteren sprak Obama evenwel vooral over binnenlandse voordelen: hij noemde het akkoord een „gelijkschakeling” voor producenten uit de VS tegenover hun buitenlandse concurrenten.

De Japanse premier Abe sprak van „een belangrijke uitkomst, niet alleen voor Japan maar voor de hele Aziatisch-Pacifische regio”. Hij heeft zich sterk ingezet voor het akkoord.

De totstandkoming van het TPP heeft vijf jaar geduurd. Hete hangijzers waren onder meer Amerikaanse medicijnpatenten en een geleidelijke afzwakking van exporttarieven van Japanse auto’s door de VS. Voor het verdrag was de top in Atlanta min of meer de laatste kans, omdat dit najaar in verschillende TPP-landen, zoals Canada, Japan en Peru, verkiezingen zijn, en opposities campagne voeren met hun verzet tegen het verdrag.

In de VS is 2016 verkiezingsjaar. Nu het principe-akkoord er ligt, krijgen Congresleden inzage. De verwachting is dat het verzet bij zowel Democraten als Republikeinen zal toenemen.

Het belangrijkste twistpunt in de laatste dagen was de duur van patenten op een nieuwe generatie medicijnen gemaakt uit levend materiaal (biologicals). De VS wilden dat hun farmaconcerns tot twaalf jaar patent zou houden op de samenstelling hiervan, wat de ontwikkeling van, bijvoorbeeld, goedkopere HIV-remmers voor een land als Vietnam vertraagt. Australië weigerde verder te gaan dan vijf jaar. Het compromis is nu vijf jaar, al zijn uitzonderingen mogelijk.