Zaten er echt Talibaan in dit ziekenhuis?

Collateral damage of opzet? Dat is de vraag nadat 22 doden vielen bij een aanval op de Artsen zonder Grenzen-kliniek in Kunduz. De Amerikaanse bevelhebber zegt dat er werd geschoten uit het ziekenhuis.

Chirurgen na de aanslag aan het werk in een relatief ongeschonden deel van het getroffen ziekenhuis in Kunduz. Foto Reuters
Chirurgen na de aanslag aan het werk in een relatief ongeschonden deel van het getroffen ziekenhuis in Kunduz. Foto Reuters

Artsen zonder Grenzen eist een onafhankelijk internationaal onderzoek, na een luchtbombardement zaterdagmorgen op een kliniek van de hulporganisatie in het Afghaanse Kunduz. Daarbij kwamen 22 mensen om het leven: tien patiënten en twaalf medewerkers. De hulporganisatie gaat ervan uit dat het bombardement het werk was van de internationale coalitie onder leiding van de Amerikanen en dat er sprake is van een oorlogsmisdaad.

De aanval op de kliniek, waar zowel gewonde militairen van het Afghaanse regeringsleger als de Talibaan werden behandeld, heeft wereldwijd tot grote verontwaardiging geleid. De Hoge Commissaris van de mensenrechten van de VN, Zeid Ra’ad al-Hussein, zinspeelde erop dat het „een oorlogsmisdaad” kon zijn, als er opzet in het spel was. Ook Jean-Nicolas Marti, hoofd van het Internationale Rode Kruis veroordeelde de aanval. „Onpartijdige humanitaire hulpverlening is cruciaal”, zei hij.

Het is echter nog onduidelijk of het bombardement met opzet dan wel per ongeluk is gebeurd. De Amerikanen hebben zich vaker vergist met luchtbombardementen in Afghanistan, met soms bloedige gevolgen. President Obama heeft een grondig onderzoek gelast naar de toedracht van de aanval.

Het bombardement was terecht

Generaal Campbell, bevelhebber van de Amerikaanse troepen in Afghanistan, suggereerde echter in een verklaring dat het bombardement terecht was geweest. Het was volgens hem gericht „op opstandelingen die rechtstreeks schoten op Amerikaanse militairen die de Afghaanse veiligheidstroepen adviseerden”. Een andere Amerikaanse legerwoordvoerder sloot niet uit dat zich bij een Amerikaanse luchtaanval ‘collateral damage’ had voorgedaan „bij een medische faciliteit in de buurt”.

Het Afghaanse ministerie van Binnenlandse Zaken verklaarde zaterdag al dat zich ‘terroristen’ (de Talibaan), hadden verschanst in de kliniek. Er zou vanuit het gebouw op helikopters van het Afghaanse leger zijn geschoten, waarna die terugschoten. Sommige videobeelden wijzen daar ook op. In vensterbanken van de verbrande kliniek lijken automatische geweren zichtbaar te zijn.

Maar woordvoerders van Artsen zonder Grenzen ontkennen dit ten stelligste. Arjan Hehenkamp, directeur van de Nederlandse tak van Artsen zonder Grenzen twitterde gisteren bij voorbeeld: „Vanuit ons ziekenhuis werd niet gevochten”.

Volgens Bart Janssens, operationeel directeur van Artsen zonder Grenzen, ging het om een gerichte aanval op de kliniek en hield die ook nog 45 minuten aan nadat de VN het Afghaanse leger en hun Amerikaanse bondgenoten hadden gewaarschuwd dat de kliniek was geraakt. „Het vliegtuig vertrok en keerde terug om het zelfde gebouw nogmaals de volle laag te geven”, aldus Janssens.

Artsen zonder Grenzen zegt dat het uit voorzorg al herhaaldelijk de coördinaten van de kliniek, de enige in noordoostelijk Afghanistan die was toegerust om gewonden van de strijd adequaat te behandelen, had doorgegeven.

Artsen zonder Grenzen is weg

De hulporganisatie heeft zijn personeel inmiddels teruggetrokken uit Kunduz. Daar verslechtert de toestand hoe langer hoe meer. De straten liggen er volgens ooggetuigen vol lijken, die deels al in ontbinding verkeren en veel mensen hebben geen voedsel meer. Er wordt nog altijd fel gevochten en de toestand is zeer gespannen, mede omdat de Talibaan naar verluidt landmijnen in de straten hebben aangebracht. Bij de gevechten zijn volgens de Afghaanse autoriteiten 480 Talibaan-strijders en zo’n 35 regeringsmilitairen gesneuveld.

De voorlopige gouverneur van de provincie Kunduz, Hamidullah Danishi, zei dat de Talibaan inmiddels grotendeels uit de stad zijn verdreven. De strijders die zich nog blijven verzetten zijn volgens hem grotendeels buitenlandse jihadisten, vooral afkomstig uit Oezbekistan. De juistheid hiervan viel niet te verifiëren.

Afghanistan-specialisten, zoals de bekende Pakistaanse journalist Ahmed Rashid, hebben er op gewezen dat veel Afghaanse Talibaan-strijders en fundamentalistische strijders uit Centraal-Azië uit de onherbergzame grensstreek tussen Pakistan en Afghanistan naar het noorden van Afghanistan zijn gevlucht, na een offensief van de Pakistaanse strijdkrachten vorig jaar tegen hen. Daar hoopten ze een nieuw bolwerk te vestigen rond Kunduz. Het platteland rond de stad was de laatste tijd al goeddeels in hun handen.

Kunduz ligt aan een belangrijke route vanuit Kabul naar Centraal-Azië. Behalve legale handel wordt ook veel opium en heroïne langs deze weg richting Europa vervoerd.