Waarom was de kliniek doelwit?

Collateral damage of opzet? Amerikaanse commandant zegt dat vanuit gebombardeerd ziekenhuis werd geschoten.

Chirurgen aan het werk in een provisorische operatiekamer van een ziekenhuis van Artsen zonder Grenzen in Kunduz kort na het bombardement. De kliniek is inmiddels gesloten. Foto Reuters

Artsen zonder Grenzen eist een onafhankelijk internationaal onderzoek naar het luchtbombardement, zaterdagmorgen, op een kliniek van de hulporganisatie in het Afghaanse Kunduz. Daarbij kwamen 22 mensen om het leven: tien patiënten en twaalf medewerkers. De hulporganisatie gaat ervan uit dat het bombardement het werk was van de internationale coalitie onder leiding van de Verenigde Staten en dat er sprake is van een oorlogsmisdaad.

De aanval op de kliniek, waar zowel gewonde militairen van het Afghaanse regeringsleger als de Talibaan werden behandeld, heeft wereldwijd tot grote verontwaardiging geleid. De Hoge Commissaris van de mensenrechten van de VN, Zeid Ra’ad al-Hussein, zinspeelde op „een oorlogsmisdaad”, als er opzet in het spel was. Ook Jean-Nicolas Marti, hoofd van het Internationale Rode Kruis veroordeelde de aanval. „Onpartijdige humanitaire hulpverlening is cruciaal”, zei hij.

Het is echter onduidelijk of het bombardement met opzet dan wel per ongeluk is gebeurd. De Amerikanen hebben zich vaker vergist met luchtbombardementen in Afghanistan, met soms bloedige gevolgen. President Obama heeft een grondig onderzoek gelast naar de toedracht van de aanval.

Het bombardement was ‘terecht’

Generaal Campbell, bevelhebber van de Amerikaanse troepen in Afghanistan, suggereerde echter in een verklaring dat het bombardement terecht was geweest. Het was volgens hem gericht „op opstandelingen die rechtstreeks schoten op Amerikaanse militairen die de Afghaanse veiligheidstroepen adviseerden”. Een andere Amerikaanse legerwoordvoerder sloot niet uit dat zich bij een Amerikaanse luchtaanval ‘collateral damage’ had voorgedaan „bij een medische faciliteit in de buurt”.

Het Afghaanse ministerie van Binnenlandse Zaken verklaarde zaterdag al dat zich ‘terroristen’ [de Talibaan, red.] hadden verschanst in de kliniek. Er zou vanuit het gebouw op helikopters van het Afghaanse leger zijn geschoten, waarna die terugschoten.

Maar woordvoerders van Artsen zonder Grenzen ontkennen dit ten stelligste. Arjan Hehenkamp, directeur van de Nederlandse tak van Artsen zonder Grenzen twitterde gisteren bij voorbeeld: „Vanuit ons ziekenhuis werd NIET gevochten”. De directeur van de Belgische tak Christopher Stokes zei in een verklaring „te walgen” van de verklaringen van de VS en de Afghaanse regering.

Het Amerikaanse persbureau AP meldde aanvankelijk over videobeelden te beschikken waarop te zien was hoe wapens uit de vensterbanken van het ziekenhuisgebouw staken, maar trok die verklaring later in.

Volgens Bart Janssens, operationeel directeur van Artsen zonder Grenzen, ging het om een gerichte aanval op de kliniek en hield die ook nog 45 minuten aan nadat de VN het Afghaanse leger en hun Amerikaanse bondgenoten hadden gewaarschuwd dat de kliniek was geraakt. „Het vliegtuig vertrok en keerde terug om het zelfde gebouw nogmaals de volle laag te geven”, aldus Janssens. „De patiënten die niet konden vluchten, verbrandden in hun bedden”, aldus een lokale medewerker.

Artsen zonder Grenzen zegt dat het uit voorzorg herhaaldelijk de coördinaten van de kliniek – de enige in deze Afghaanse regio die was toegerust om gewonden van de strijd adequaat te behandelen – had doorgegeven.

Lijken in de straten

De hulporganisatie heeft zijn personeel inmiddels teruggetrokken uit Kunduz. Daar verslechtert de toestand hoe langer hoe meer. De straten lagen er volgens ooggetuigen gisteren vol lijken, die deels al in ontbinding verkeerden en veel mensen hadden geen voedsel meer. Ook vanmorgen werd er nog gevochten in buitenwijken maar sommige winkels gingen weer open.

Bij de gevechten zijn volgens de Afghaanse autoriteiten 480 Talibaan-strijders en circa 35 regeringsmilitairen gesneuveld. De voorlopige gouverneur van de provincie Kunduz, Hamidullah Danishi, zei dat de strijders die zich nog blijven verzetten grotendeels buitenlandse jihadisten zijn, vooral afkomstig uit Oezbekistan. De juistheid hiervan viel niet te verifiëren.

Afghanistanspecialisten, zoals de bekende Pakistaanse journalist Ahmed Rashid, hebben er op gewezen dat veel Afghaanse Talibaanstrijders en fundamentalistische strijders uit Centraal-Azië uit de onherbergzame grensstreek tussen Pakistan en Afghanistan naar het noorden van Afghanistan zijn gevlucht, na een offensief van de Pakistaanse strijdkrachten vorig jaar tegen hen. Daar hoopten ze een nieuw bolwerk te vestigen rond de strategisch gelegen stad Kunduz. Het platteland rond de stad was de laatste tijd al goeddeels in hun handen.