‘Samen liedjes maken is intiem, alsof je bloot bent’

De nieuwe musical De Tweeling is muzikaal anders dan anders, met losse popsongs gecomponeerd door The Common Linnets-zangeres Ilse DeLange en -gitarist JB Meijers.

Lotte (Rosa Da Silva) enAnna (Hanna van Vliet) Annemieke van der Togt

Het is een tedere liefdeswals bij de bruiloft van het ene zusje, Lotte: ,,Voel hoe de maat ons verbindt. Voel hoe de wals ons bemint.” Ook haar Duitse tweelingzusje raakt door de driekwartsmaat van de Huwelijkswals in vervoering, als zíj trouwt. „Laat ons voor altijd omarmen.”

Dan komt er een nieuwe laag in het liedje. Anna’s echtgenoot,een SS-er, moet naar het Russisch front. De tekst verkleurt naar wanhoop en onzekerheid. „Ik voel, de horizon brandt. Ik wacht tot ik weer met je dans.”

Eerst was er het boek De Tweeling van Tessa de Loo over de tweelingzusjes Anna en Lotte die los van elkaar opgroeien, in Nederland en Duitsland, gedurende de Tweede Wereldoorlog. Toen kwam, in 2002, de film die een Oscarnominatie kreeg. En nu is er de musical De Tweeling. Of misschien beter gezegd: het muziektheaterstuk De Tweeling, waarvoor de liedjes zijn gecomponeerd door zangeres Ilse DeLange en gitarist JB Meijers, als duo ook bekend als The Common Linnets.

De Tweeling, met hoofdrollen voor Hanna van Vliet, Rosa da Silva, William Spaaij en Niels Gooijer, beleeft nu nog try-outs in DeLaMar Theater in Amsterdam. Volgende week is de première. Van de try-out die ze vorige week zag is zangeres Ilse DeLange, die nooit eerder aan een musical meewerkte, erg onder de indruk, vertelt ze bij een gesprek in Amsterdam. Met name van de meest abstracte momenten in de voorstelling. zoals de a cappella gezongen kooropening Zing Merel. „Verder hou ik van de songs die klein en introvert zijn, zoals Mijn hoop vervlogen en Laat de tijd. De breekbaarheid daarin vind ik heel mooi.”

Voor zover de agenda van de twee muzikanten toeliet, waren ze de afgelopen maanden nauw betrokken bij de repetities. Dat tegelijkertijd het tweede album van The Common Linnets uitkomt in Nederland en in Duitsland en er veel promotieoptredens zijn, was een ongelukkige samenloop. Maar het viel te organiseren. „Dan zei Joop (producent Van den Ende), wat hebben jullie nodig?”, zegt DeLange. „Want jullie moeten er voor gáán, daar in Duitsland.”

Intieme klik

In het voorjaar van 2013 werd De Lange gevraagd om gitarist en componist JB Meijers bij te staan bij het componeren van een muziektheaterbewerking van De Tweeling. Meijers, die eerder componeerde voor de Hazes-succesmusical Hij gelooft in mij, zocht „een sparringpartner”. Op suggestie van creatief producent Ulrike Buerger-Bruijs werd dat countrypopzangeres Ilse DeLange, die net haar laatste album als soloartieste After the Hurricane had uitgebracht en jurylid werd in televisieprogramma The Voice. Dat ze ‘ja’ zei, kwam mede door het persoonlijke motief van de producente. DeLange: „Als Duitse in Nederland kent zij de schuldgevoelens die je als soms kind al meekrijgt, in haar geval door het leed dat in de Tweede Wereldoorlog door Duitsland is veroorzaakt. Hoe zij daarover vertelde, raakte mij.”

De makers van De Tweeling wilden voor dit oorlogsverhaal af van de klassieke gezwollen musicalmuziek waarin dialogen verder gaan in een liedje. Met DeLange werd bewust een risico genomen; een keuze voor eigenheid van op zichzelf staande liedjes. „In musicals wordt alles uitvergroot. Emoties in liedjes zijn voor mij naar binnen gericht in plaats van extravert. Dat zij het zo dichtbij wilden en meer als muziektheater zien, gaf voor mij de doorslag.”

DeLange en Meijers vónden elkaar snel bij het componeren. Achteraf, zeggen ze, was dát het beginpunt van wat nu de band The Common Linnets is geworden. Soms schreven ze samen vier liedjes op een dag. Een intieme klik, aldus JB Meijers, vergelijkbaar met je voor het eerst voor iemand uitkleden. „Je bent kwetsbaar als je schrijft. Als iemand jouw lied afwijst, klap je direct dicht.”

Samen werkten ze het script van duo Kees Prins en Frank Ketelaar door, op zoek naar momenten van „mooie emoties”. Bij geen enkele scène was al muziek bedacht; ze zetten kruisjes „waar het goed leek.” Het merendeel van de liedjes werd in die eerste week geschreven. „Ik had een enorme bewijsdrang en wilde tonen dat Joop en Ulrike terecht voor mij, de popzangeres, hadden gekozen. JB en ik maakten ook expres vet klinkende demo’s van liedjes. Opdat alles meteen goed klonk.”

Meijers was jaren gitarist bij De Dijk en Acda & De Munnik. Maar het schrijven in het Nederlands was voor DeLange een noviteit. Soms sloeg de twijfel toe. Kon ze dit wel? Klonk het niet raar? Muzikant Daniël Lohues stond hen bij in de zoektocht naar de juiste woorden op klank. Bij The Common Linnets liggen de roots in de americana-muziek. In hun klassieke songwriting zijn blazers, strijkers en computers nauwelijks te horen. „Voor De Tweeling hebben we ons meer gepermitteerd”, zegt Meijers. „We zijn breder beïnvloed, van elektronische soundscapes tot de muziek van componisten Stravinsky en Xenakis. Harmonisch werd dat gewaagder. De opdracht lijkt ogenschijnlijk simpel, de verhaallijnen zijn immers duidelijk. Maar wat een beperking leek, gaf ons creatief juist een zwengel. Dit stuk heeft niet alleen zoetsappige liefdesliedjes nodig. Je wordt gedwongen breder te denken. Dan dacht ik: hoe zou Stravinsky dat aanpakken?”

Alles wankelt in het verhaal van Tessa de Loo; in de liefde, en hoe de zwaarte van oorlogsmisdaad boven het stuk hangt. De kleine, menselijke emoties tellen. DeLange: „Niets is in dit stuk zwart-wit. Dat hebben we subtiel geprobeerd te vangen.”

Ze zagen hoe de liedjes een eigen leven gingen leiden binnen het script. Hoe viel bij de twee onafhankelijk werkende muzikanten de kritiek op hun liedjes van de makers? Ze houden het op „een gezond spanningsveld”. Hun componeren voor The Common Linnets en de concerten staan haaks op de lange productietijd van een musical, waaraan steeds weer geschaafd wordt. „Bij onze band zitten we op een eiland”, concludeert DeLange. „Dít is meer toegepaste kunst. Je maakt deel uit van een team en wilt iets moois maken waar je artistiek achter staat, maar waar iedereen blij van wordt.”

Soms was het vechten voor het liedje. Vonden ze iets prachtig, zat die scène er ineens niet meer in. Of verhuisde de scène naar later in het stuk en werd het liedje door een ander personage gezongen. Dan kon de tekst weer aangepast worden. „Dat soort aanpassingen vond ik wennen”, reageert de zangeres. „Ik ben er totaal blanco ingestapt en verbaasde me over de intensiteit, het lange schaven.”

Laatst bij de try-out was ze kritisch over het hoge tempo bij twee liedjes, omdat de emotie van die songs er minder door werd. „Er is vaak de ‘wens’ songs met vaart te brengen, om scènes ook meer snelheid te geven. Wij willen alles juist langzamer. Dat is een grappig contrast.” Maar ze herinnert zich ook hoe trots ze was, bij de doorloop van de eerste akte.

Afgelopen week gingen ze met de hoofdrolspelers de studio in voor opnames van de liedjes. Bekijkt DeLange het musicalvak nu anders? „Ik kan er kort over zijn: daar wist ik dus helemaal niets van. En, wát heb ik een respect voor dat vak gekregen.”