Nobelprijs medicijnen gaat naar strijd tegen parasieten en malaria

De bekendmaking van de Nobelprijs, maandagmorgen

De Nobelprijs voor geneeskunde gaat naar de Ier William C. Campbell en de Japanner Satoshi Ōmura voor hun strijd tegen de rondworminfecties rivierblindheid en elefantiasis. En naar de Chinese Youyou Tu voor haar werk aan malaria. Youyou Tu is de eerste Chinese vrouw die een Nobelprijs krijgt.
En daarmee gaat dit jaar de prijs niet naar grote fundamentele ontdekkingen, maar naar gericht medicijnonderzoeken, die grote gunstige gevolgen hebben voor zeer veel mensen, in vooral armere landen. Dit heeft het Nobelcomité maandagochtend bekend gemaakt.

De Nobelprijs is de belangrijkste wetenschappelijke prijs ter wereld en bedraagt dit jaar in totaal 8 miljoen Zweedse kronen, ruim 856.000 euro. Het is de 105de keer dat de prijs wordt uitgereikt. De keuze voor de geneeskundeprijs wordt ieder jaar gemaakt door een speciaal Nobelcomité van 50 medische hoogleraren van het befaamde Karolinska Instituut in Stockholm.

Youyou Tu (1930), die altijd in China is blijven werken, ontdekte in de jaren zeventig artemisinine, een belangrijk werkzaam malariamedicijn.

Youyou Tu in de jaren 80

Zij publiceerde haar vondst indertijd anoniem, in het kader van een overheidsprogramma van Mao om een nieuw malariamedicijn te ontwikkelen. Anonieme publicatie was indertijd normaal in China. Het medicijn staat ook bekend onder de Chinese naam qinghaosu. Zij krijgt de helft van de prijs. In 2011 won Tu al de belangrijke internationale Laskerprijs. In China zelf is zij nooit echt geëerd, vooral omdat er ruzie was over wie van het malariateam indertijd het meest had bijgedragen aan de ontdekking. Kennelijk is het Nobelprijscommité overtuigd van de bijdrage van Tu, en het wordt daar vandaag op de Nature-website in bijgevallen door Yi Rao, een Chinese wetenschapper die ontdekking van arteminisine heeft onderzocht. Hij zegt: “Dit is groot nieuws, ze verdient het helemaal.”

Oud Chinees medicinaal handboek door Ge Hong (284–346), dat Youyou Tu mede inspireerde bij haar onderzoek.

Oud Chinees medicinaal handboek door Ge Hong (284–346), dat Youyou Tu mede inspireerde bij haar onderzoek.

Campbell (1930) en Omura (1935) hebben ook in de jaren zeventig een medicijn, avermectine, uitgevonden dat goede resultaten heeft tegen rivierblindheid en elefantiasis, twee gevreesde parasitaire ziekten die vooral arme tropische landen treffen. Zij delen samen de helft van de prijs.

Satoshi Omura, vanochtend.

Ōmura ontdekte in de jaren zeventig een interessante grondbacteriestam die hij opstuurde naar Campbell, die voor het bedrijf Merck in de VS werkt. In Campbells lab werd de werkende stof geisoleerd die rondwormen kan bestrijden. Merck bracht het in 1981 op de markt als ivermectine. Zes jaar later maakte Merck bekend dat het bedrijf het middel voortaan gratis ter beschikking zou stellen aan lijders aan rivierblindheid. In de jaren negentig werd het ook gratis voor elefantiasis. Vorig jaar werden er via het
Mectizan Donation Program 270 miljoen behandelingen weggegeven voor elefantiasis en bijna 110 miljoen voor rivierblindheid.

William C. Campbell, vanochtend

Deze week is Nobelweek

Het is de eerste Nobelprijs die in deze ‘Nobelweek’ bekend wordt gemaakt. Morgen aan het eind van de ochtend weten we wie de Nobelprijs voor Natuurkunde krijgt (of krijgen). Woensdag is scheikunde aan de beurt. Vrijdag komt de Vredesprijs. Wanneer deze week de Nobelprijs voor de Literatuur wordt bekendgemaakt, is nog niet bekend. Deze vijf prijzen zijn ingesteld door de Zweedse industrieel Alfred Nobel, per testament, in 1895. Nobel wilde een goed doel voor zijn kapitaal dat hij vergaarde met de productie van dynamiet. Volgende week maandag wordt de Nobelprijs voor de economie uitgereikt. Dat is een veel later opgerichte prijs, op initiatief van de Zweedse Rijksbank. De economieprijs werd voor het eerst in 1969 uitgereikt. Officieel heet deze prijs dan ook de Zweedse Rijksbankprijs ter herdenking van Alfred Nobel voor economische wetenschappen.

Lees ook in NRC Handelsblad: Levensreddende moleculen